„Секој може да се налути, тоа е лесно. Но, да се налутиш на вистинската личност, во вистинска мера, во вистинско време, со вистинска причина и на вистински начин – тоа не е лесно“. Оваа мисла на Аристотел, стара повеќе од две илјади години, и денес останува актуелна.

Лутината е една од најосновните човечки емоции. Ја чувствуваме сите, но ретко кој знае како правилно да ја насочи и претвори во конструктивна сила наместо во деструктивна реакција, пишува „Живим“.

Според професорот по психологија Виторио Галезе од Универзитетот во Парма, лутината е стара колку и самиот живот.

„Тоа е исконски глас кој уште пред појавата на зборовите им сигнализирал на другите каде се нашите граници“, објаснува тој.

Дарвиновата теорија за еволуција ја вбројува лутината меѓу шесте основни емоции, заедно со радоста, тагата, стравот, изненадувањето и одвратноста. Во природата таа им служела на животните како предупредување пред конфликт, а не како директен напад.

Кога лутината станува карактерна особина

Проблемот настанува кога лутината престанува да биде моментална реакција и станува трајна особина на личноста. Тогаш дури и малите фрустрации можат да предизвикаат бурни и непропорционални реакции.

Ова често започнува уште во детството, кога детето се соочува со првите ограничувања и разочарувања. Подоцна истата потреба за контрола може да се манифестира преку изливи на бес дома, на работа, во сообраќајот или во секојдневни ситуации.

Зошто денес има толку многу гнев?

Според Галезе, современиот човек живее во средина преплавена со информации, вести, конфликти и стравови.

„Порано луѓето гледаа кон иднината со надеж. Денес сме опкружени со еколошки кризи, војни, економска несигурност и чувство дека работите се движат во погрешна насока. Во таква средина фрустрацијата лесно се претвора во лутина“, вели психологот.

Некои луѓе се повлекуваат во изолација и виртуелен свет, додека други својата вознемиреност ја изразуваат преку агресија.

Клучот е во соработката и разбирањето

Психологот нагласува дека луѓето не се осудени секогаш да реагираат на ист начин. Првиот чекор е да научиме да ги гледаме другите како посебни личности, а не како продолжение на самите себе.

„Живееме во нарцисоидно општество во кое често очекуваме светот да ја потврдува нашата слика за себе. Да се научиме да слушаме, да молчиме и да ја прифаќаме различноста на другите е форма на емоционална хигиена“, вели тој.

Според него, токму соработката, а не натпреварувањето, му овозможила на човештвото да опстане низ историјата.

Може ли да научиме да ја контролираме лутината?

Добрата вест е дека одговорот е – да.

Современата невронаука покажува дека мозокот е пластичен и способен за промени во текот на целиот живот. Тоа значи дека никогаш не е предоцна да научиме подобро да ги препознаваме и регулираме своите емоции.

Како лутината да ја претворите во конструктивна енергија?

Професорот Галезе препорачува неколку едноставни чекори:

– Анализирајте ги ситуациите што постојано предизвикуваат лутина кај вас.

– Прашајте се што всушност ви кажува таа емоција.

– Препознајте дали се повторуваат исти модели и стари емоционални рани.

– Кога чувствувате дека гневот расте, направете пауза, прошетајте или длабоко вдишете.

„Лутината е како барут. Ако ѝ дадете простор да се распрсне, ќе згасне. Ако ја задржувате под притисок, може да експлодира“, предупредува психологот.

Тој заклучува дека смиреноста не е вроден талент, туку вештина што се учи секој ден. А најдобриот начин да ја намалиме лутината е да се потсетиме дека никој не живее сам и дека сите зависиме едни од други.