Денес стапи во сила важен глобален договор за заштита на биодиверзитетот на отворено море, обезбедувајќи им на земјите правно обврзувачка рамка за справување со закани како што е прекумерниот риболов и исполнување на целта за заштита на 30 проценти од океанската средина до 2030 година, јавува Хина, пренесува Индех.

Договорот на ОН, познат и како „Биодиверзитет надвор од националната јурисдикција“ (BBNJ), беше финализиран во март 2023 година по 15 години преговори. Тој треба да создаде глобална мрежа на „морски заштитени подрачја“ во огромни и претходно нерегулирани океански екосистеми лоцирани во меѓународни води.

-Две третини од океанот и половина од површината на планетата ќе добијат сеопфатен правен режим за прв патм-  изјави на прес-конференција Адам Мекарти, првиот помошник секретар во австралиското Министерство за надворешни работи и копретседател на подготвителниот комитет на договорот.

До 19 септември минатата година, договорот успеа да го достигне прагот од 60 национални ратификации, што значи дека од тогаш требаше да поминат 120 дена додека не стапи во сила. Бројот на ратификации оттогаш порасна на повеќе од 80, а Кина, Бразил и Јапонија ги додадоа своите имиња на листата.

Се очекува наскоро да следат и други земји, вклучувајќи ги Велика Британија и Австралија. Соединетите Американски Држави го потпишаа договорот за време на претходната администрација, но сè уште не го ратификувале.

-Иако ни беа потребни само 60 ратификации за да го стапиме во сила договорот, тој е очигледно навистина клучен за неговото спроведување и за да се направи што е можно поефикасен за да се постигне глобална или универзална ратификација – рече Ребека Хабард, директорка на Алијансата за отворени мориња, коалиција на еколошки групи. „Но, постојат ограничувања“.

„Навистина се стремиме сите земји-членки на ОН да го ратификуваат овој договор“, рече таа.

Договорот бара од сите земји да спроведат проценки на влијанието врз животната средина на активностите што влијаат врз екологијата на океанот. Исто така, ќе се создадат механизми што ќе им овозможат на нациите да го делат пленот од „сината економија“, вклучувајќи ги и морските генетски ресурси што се користат во индустрии како што е биотехнологијата.

Еколозите велат дека ќе треба да се воспостават повеќе од 190.000 заштитени подрачја за да се исполни целта „30 до 30“, што би значело ставање на 30 проценти од океанот под формална заштита до 2030 година. Во моментов, само околу 8 проценти, или 29 милиони квадратни километри, се заштитени.

Но, договорот ќе има мало влијание врз она што заштитниците на природата го нарекоа една од најголемите закани со кои се соочува морската средина, барањата за вадење минерални ресурси од дното на океанот. „BBNJ е многу амбициозен, но постојат одредени дефинирани ограничувања“, рече Мекарти.

-Прашањето за рударството во подлогата на океанот или на морското дно, односно индустриската активност за вадење минерали од морското дно (рударство во длабоко море), едноставно му припаѓа на ISA (Меѓународна агенција за морско дно). Ова не е нешто во кое BBNJ има улога.

-Рударството, на пример сулфидот, сè повеќе ги загрижува експертите поради ризикот за исклучително чувствителните морски екосистеми и за биодиверзитетот, со оглед на тоа што предизвикува трајна штета, ја намалува популацијата на мали морски организми и влијае на целиот морски свет, и покрај тврдењата за одржлива иднина  – рече тој.