Енди Бeрнам, политичарот со прекар „кралот на северот“, денеска треба да стане нов премиер на Обединетото Кралство, откако без противкандидат беше избран за лидер на владејачката Лабуристичка партија по оставката на Кир Стармер. Неговото доаѓање на „Даунинг стрит 10“ означува драматично враќање во централната политика за човек кој речиси една деценија ја градел својата моќ надвор од Вестминстер, како градоначалник на Голем Манчестер.

Барнам ќе стане 59. британски премиер и седмиот човек што ќе ја води владата во последната деценија, пишува „Ал Џезира“. Тој се врати во Парламентот само неколку недели пред да ја преземе Лабуристичката партија, а неговиот брз подем покажува колку длабока била кризата во која западнале Стармер и неговото раководство.

Но, дали човекот кој се изгради како најгласен застапник на Северна Англија ќе успее да владее без да ја продлабочи поделбата меѓу Лондон и остатокот од земјата?

Од „крал на северот“ до премиер на цела Британија

Повеќе од една деценија Лабуристичката партија ја водеа пратеници од Лондон, па интересите на главниот град постојано беа блиску до врвот на партиската агенда, пишува „Би-би-си“. Со Барнам на чело, рамнотежата може да се промени. Неговата политичка кариера во Голем Манчестер се темелеше врз барањето повеќе пари, овластувања и инвестиции да се пренесат од Вајтхол кон регионите.

Барнам стекна национална препознатливост за време на пандемијата на ковид-19, кога остро ги бранеше интересите на Северна Англија и влезе во судир со централната власт околу ограничувањата и финансиската поддршка. Тогаш го доби прекарот „кралот на северот“. Неговиот непосреден стил и дистанцирањето од традиционалната политика на Вестминстер му помогнаа да стане еден од најпопуларните лабуристички политичари.

Во кампањата за партиски лидер тој вети дека ќе води „поинаква политика“ и дека ќе отвори „нов пат“ за Британија. Неговата главна порака е дека животот мора да стане подостапен, а регионалните нееднаквости да се намалат. Тој најави „раст во секој поштенски број“ и пренесување повеќе политичка и финансиска моќ од централната влада кон локалните власти.

Таквата агенда има поддршка и во делови од лондонскиот деловен сектор. Џон Дики од „БизнисЛДН“, организација што претставува стотици компании во главниот град, ја поздравува идејата за децентрализација, пишува „Би-би-си“. Според него, сегашниот модел е неправеден: кога во Лондон се реализира развоен проект, најголем дел од приходите од ДДВ, данок на доход, придонеси и даноци на имот завршуваат кај централната влада, додека, пак, локалниот совет добива многу малку.

Ова покажува дека децентрализацијата не мора автоматски да значи префрлање ресурси од Лондон кон северот. Таа може да значи и повеќе приходи и самостојност за самиот Лондон. Но, дел од политичарите во главниот град стравуваат дека реториката за „изедначување“ на регионите може да се претвори во намалување на инвестициите во најголемиот економски центар на земјата.

Стравувања во Лондон

Конзервативниот лидер на Советот на Вестминстер, Пол Сводл, предупредува дека мерките што ќе му наштетат на Лондон ќе ѝ наштетат и на целата Британија, пишува „Би-би-си“. Тој се противи на идејата државни институции и работни места едноставно да се преместуваат од Вестминстер, оценувајќи дека тоа не создава нов раст, туку само ги преместува постојните ресурси. Според него, малата територија на Вестминстер создава околу четири проценти од економскиот производ на целата земја.

Посебно чувствително прашање ќе биде реформата на даноците на имот. Во јавноста се појавија информации дека новата влада разгледува дополнителен данок за домови вредни меѓу 1,5 и два милиони фунти. Противниците предупредуваат дека таквата мерка најсилно би го погодила Лондон, каде што цените на недвижностите се многу повисоки.

Од друга страна, независниот „Центар за Лондон“ смета дека даночниот систем е одамна зрел за промени. Организацијата посочува дека сопственик на куќа вредна 1,8 милиони фунти во Кенсингтон може да плаќа сличен локален данок како станар во двособен дом во Кројдон. Извршната директорка Антонија Џенингс поддржува пропорционален данок според реалната вредност на недвижноста и смета дека локалните власти треба да добијат поголеми даночни овластувања.

Покрај регионалната политика, Барнам наследува и слаба економија, високи трошоци за живот и пад на довербата во владата. Една од неговите први големи одлуки би можела да биде ставање на компанијата „Темз вотер“ под посебна администрација, со што критикуваната водоводна компанија привремено би преминала под јавна контрола додека се преструктурира.

Кој е Енди Барнам, идниот британски премиер?

Премиер без општи избори

Барнам доаѓа на власт без општи избори. Британскиот парламентарен систем му овозможува на владејачкото мнозинство да го смени својот лидер, а новиот лидер автоматски да стане премиер. Бидејќи лабуристите имаат мнозинство во Долниот дом, следните парламентарни избори не мора да се одржат пред 2029 година.

Стармер ја најави оставката на 22 јуни, под притисок на политички контроверзии и тешките загуби на локалните избори во мај. По враќањето на Барнам во Парламентот преку дополнителни избори, голем број лабуристички пратеници бргу застанаа зад него. Тој лесно го обезбеди потребниот праг на поддршка, а бидејќи немаше противкандидат, беше избран без гласање.

Градоначалникот на Лондон, Сер Садик Кан, вели дека очекува блиска соработка со Барнам, со кого се познава и професионално и приватно. Но зад пријателските пораки останува суштинското прашање: дали новиот премиер ќе ја претвори борбата против регионалната нееднаквост во национална политика на раст или во нова распределба во која Лондон ќе изгуби за северот да добие.

Барнам вети дека ќе биде лидер „за северот, југот, истокот и западот, за Шкотска, Велс и за Северна Ирска“. Како „крал на северот“ ја изгради својата политичка сила. Како премиер ќе мора да докаже дека може да владее за целото кралство.

Стармер му остава „отровна пилула“ од 5,5 милијарди евра на наследникот