Енигматичен и исклучително моќен мистериозен објект, откриен во блиска галаксија и досега видлив само во милиметарски радио бранови, би можел да биде сосема нов астрофизички феномен, различен од сè што астрономите досега виделе, пишува „Спејс“.

Објектот го доби името „Пунктум“ (од латинскиот pūnctum – „точка“) од тим астрономи предводен од Јелена Шабловинска од Институтот за астрофизички студии на Универзитетот Диего Порталес во Чиле. Таа го открила користејќи го телескопот „АЛМА“ (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array).

„Надвор од доменот на супермасивните црни дупки, Пунктум е навистина моќен“, изјавила Шабловинска.

Астрономите сè уште не знаат што всушност е – единственото нешто што е јасно е дека е компактен, дека има изненадувачки подреден магнетен спектар и дека зрачи огромни количини на енергија во својот центар.

„Кога ќе го ставите во контекст, Пунктум е неверојатно светол – 10.000 до 100.000 пати посветол од типичните магнетари, околу 100 пати посветол од микроквазарите и 10 до 100 пати посветол од речиси секоја позната супернова, а само маглината Рак ја надминува во нашата галаксија меѓу изворите поврзани со ѕвездите“, рекла Шабловинска.

Точката се наоѓа во активната галаксија NGC 4945, релативно блиску до Млечниот Пат, оддалечена 11 милиони светлосни години – веднаш надвор од границите на Локалното јато галаксии. Сепак, и покрај оваа близина, не може да се види во оптички или рендгенски зраци, туку само во милиметарски радио бранови, што дополнително ја продлабочува мистеријата. Вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“ сè уште не го набљудувал во блискиот и средниот инфрацрвен спектар.

Што би можел да биде Пунктум?

Неговата светлина останала непроменета за време на неколку набљудувања во 2023 година, што значи дека не е блесок или некој минлив феномен. Милиметарското зрачење обично потекнува од ладни објекти како што се млади протопланетарни дискови и меѓуѕвездени молекуларни облаци. Сепак, многу енергетски феномени како што се квазарите и пулсарите можат да произведат радио бранови преку синхротронско зрачење, каде што наелектризираните честички, движејќи се со брзина речиси на светлината, спирално се вртат околу линиите на магнетното поле и емитуваат радио бранови.

Врз основа на силната поларизација на милиметарската светлина на Пунктум, јасно е дека тој мора да има високо подредено магнетно поле. Затоа Шабловинска верува дека зрачењето на Пунктум е од синхротронска природа. Силно поларизираните објекти имаат тенденција да бидат компактни, бидејќи поголемите објекти имаат „неуредни“ магнетни полиња кои ја поништуваат поларизацијата.

Можно е синхротронското зрачење да потекнува од магнетар – екстремно магнетизиран пулсар. Сепак, и магнетарите и обичните пулсари се многу послаби во милиметарскиот спектар од Пунктумот. Остатоците од супернова, како што е маглината Рак (остаток од експлозијата на ѕвезда 1054), се исто така светли во милиметарски бранови, но се многу големи – маглината Рак, на пример, е со пречник од околу 11 светлосни години – додека Пунктум е очигледно мал и компактен објект.

„Во моментов, Пунктум навистина се издвојува – не се вклопува удобно во ниту една позната категорија. Искрено, ништо слично на ова не се појавило во ниту едно претходно милиметарско истражување, главно затоа што до неодамна немавме ништо толку чувствително и со висока резолуција како ‘АЛМА’“, рекла Шабловинска.

Постои можност Пунктум да е само екстремен пример за познат објект – можеби магнетар во необична средина или остаток од супернова што комуницира со густа материја. Засега, ова се само претпоставки без докази. Исто така е можно Пунктум да е првиот пример за сосема нов тип астрофизички објект што го набљудувавме само благодарение на телескопот „АЛМА“.

Што покажуваат понатамошните набљудувања?

Поентата е дека е 100 пати побледа од активното јадро на NGC 4945, кое ја добива својата енергија од супермасивна црна дупка што вшмукува материја. Веројатно воопшто не би била забележана во податоците на „АЛМА“ доколку немаше исклучително силна поларизација.

Понатамошните набљудувања со телескопот „АЛМА“ ќе помогнат да се разјасни природата на овој објект. Првите набљудувања на Пунтум всушност беа фокусирани на светлото активно јадро на NGC 4945, а неговото откривање се случи случајно. Идните целни набљудувања на Пунтумот би можеле да обезбедат податоци со многу помалку шум, без ризик од преекспонирање на галактичкото јадро и да опфатат различни фреквенции.

Најголемата помош би можела да дојде од телескопот „JWST“. Доколку успее да го забележи инфрацрвениот еквивалент, неговата висока резолуција би можела да помогне во откривањето на природата на Пунтумот.

„Острата резолуција на ‘JWST’ и широкиот спектар на бранови должини би можеле да откријат дали зрачењето од Пунтумот е чисто синхротрон или вклучува линии на прашина или емисија“, рекла Шабловинска.

Засега, сè е на ниво на шпекулации, а единственото нешто што е сигурно е дека астрономите пред себе имаат вистинска мистерија која, барем засега, ги оставила збунети.

„Во секој случај. Пунктум ни покажува дека сè уште има многу да се открие на милиметарското небо“, заклучил Шабловинска.

Научен труд за откривањето на Пунктумот е прифатен за објавување во списанието „Астрономи енд астрофизикс“.