Кина развива мрежа за рано откривање астероиди која ќе комбинира вселенски летала и телескопи на Земјата, а новите научни трудови и документи откриваат како би можел да изгледа тој систем.

Кинеската национална вселенска администрација (ЦНСА) ја објави оваа иницијатива на 30 јуни, по повод Меѓународниот ден на астероидите, наведувајќи дека планира да изгради координиран систем за следење на астероидите блиски до Земјата, и од вселената и од Земјата.

Ли Мингтао, главен научник на Центарот за истражување, следење на астероиди и системи за рано предупредување при ЦНСА, изјави за кинеските државни медиуми дека Кина ја проучува изводливоста на систем за одбрана од астероиди, чие јадро ќе биде токму оваа мрежа за набљудување од вселената и од Земјата, пишува „Спејс“.

– Досега не е идентификуван ниту еден астероид за кој со сигурност може да се каже дека во догледна иднина ќе удри во Земјата, но загриженоста поради ризикот од судир не е неоснована. Голем број астероиди што се наоѓаат во близина на Земјата сè уште не се откриени – изјавил Ли.

Тој додаде дека Кина планира да постави повеќе оптички телескопи со голем дијаметар на внимателно избрани локации за систематско пребарување на небото. Паралелно ќе биде развиена и вселенска констелација за набљудување, која нема да биде ограничена од атмосферата ниту од смената на денот и ноќта.

Посебно внимание ќе биде посветено на објектите што се приближуваат од правецот на Сонцето, бидејќи од Земјата речиси е невозможно да се забележат поради силниот сончев отсјај. Метеорот што експлодира над Чељабинск во Русија во 2013 година дојде токму од тој правец и беше откриен дури кога веќе навлезе во атмосферата на Земјата.

Според Ли, досега се откриени повеќе од 40.000 астероиди блиски до Земјата, меѓу кои и повеќе од 95 проценти од оние со пречник од најмалку еден километар, кои би можеле да предизвикаат катастрофа од глобални размери.

Меѓутоа, откриени се само околу 45 проценти од астероидите со пречник од околу 140 метри, кои се доволно големи целосно да опустошат територија со големина на помала држава.

Научните трудови откриваат детали од кинескиот план

Соопштенијата на ЦНСА и извештаите објавени на 30 јуни не содржеа многу конкретни информации за тоа како ќе изгледа идната мрежа. Сепак, поновите научни трудови и презентацијата претставена во 2025 година пред Комитетот на Обединетите нации за мирољубиво користење на вселената (ЦОПУОС) даваат многу појасна слика.

Еден од клучните трудови беше објавен во јуни 2026 година. Меѓу авторите е и Ву Вејжен, главен проектант на кинеската програма за истражување на Месечината и еден од водечките експерти за планетарна одбрана од астероиди.

Во трудот се разгледуваат четири можни орбитални позиции за вселенскиот дел од системот: Лагранжовата точка Сонце–Земја L1; орбита пред или зад Земјата на нејзината патека околу Сонцето; хелиоцентрична орбита слична на Венерината; далечна ретроградна орбита околу Земјата.

Авторите наведуваат дека се спроведуваат истражувања за ефикасноста на секоја од овие опции во откривањето потенцијално опасни астероиди.

Сличен концепт беше претставен и во техничката презентација на кинескиот истражувач Чен Јонгцај на состанокот на ЦОПУОС во 2025 година.

Според основниот модел, системот би се состоел од еден сателит поставен во Лагранжовата точка L1, на околу 1,5 милиони километри од Земјата во насока кон Сонцето, како и две копнени станици – една на северната и една на јужната хемисфера.

Проширениот модел предвидува летала и во преостанатите три орбити наведени во трудот на Ву Вејжен.

Особено се издвојува варијантата со орбита слична на Венерината, која потсетува на претходниот концепт познат како „Краун“ – мрежа од мали сателити во орбити слични на Венерината, наменети за набљудување на делот од небото во правецот на Сонцето и следење на астероидите блиски до Земјата.

Кина развива и мисија за пренасочување на астероид

Сè уште не е познато кога овие планови би можеле да се реализираат, но тие потврдуваат дека Кина сериозно инвестира во развојот на систем за планетарна одбрана.

Петнаесеттиот петгодишен план на земјата, усвоен во март, предвидува проучување на инженерски проект за одбрана од астероиди.

Истовремено, Кина развива демонстрациска мисија која ќе комбинира набљудување и кинетички удар во астероид, по примерот на американската мисија „Дарт“ и европската мисија „Хера“, чие лансирање е планирано за 2027 година.

НАСА во 2022 година со мисијата „Дарт“ намерно удри во астероидот Диморфос, кој орбитира околу поголемиот астероид Дидимос, и успешно ја промени неговата орбита.

Кина би можела да ја зајакне глобалната одбрана на планетата

Иако кинескиот план не е единствен, тој би можел значително да придонесе кон глобалните напори за заштита на Земјата.

Ен Вирки, истражувачка на астероиди од Универзитетот во Хелсинки, која ги следи меѓународните програми за надзор на астероиди, потсетува дека и НАСА и Европската вселенска агенција (ЕСА) развиваат мисии за инфрацрвено набљудување на астероиди од Лагранжовата точка L1 – „Нео Сурвејор“ и „Неомир“.

– Доколку Кина лансира слична мисија, би било добро таа да располага со способности што другите две ги немаат и собраните податоци да ги споделува со меѓународната научна заедница, а не само со кинеските истражувачи – изјавила Вирки.

Таа објаснува дека астероидите што доаѓаат од правецот на Сонцето не се невообичаени, но многу потешко се забележуваат, поради што претставуваат поголем ризик од ненадејно откривање.

Вирки укажува и на уште еден проблем – недоволните капацитети за радарско следење на астероидите, кои дополнително беа ослабени по уривањето на познатата опсерваторија Аресибо во Порторико во 2020 година, додека во САД сè уште не е изградена нејзина замена. Кина веќе најави развој на сопствени радарски системи за оваа намена.

Во југозападниот дел на земјата, во близина на Чонгќинг, изграден е проектот „Кинеско сложено око“ (China Compound Eye), односно Фујен, кој може да се користи за следење на астероидите блиски до Земјата. И трудот на Ву Вејжен предвидува употреба на копнени радари како дел од идниот систем.

– Како што кинеските планови за планетарна одбрана ќе стануваат поконкретни, се надевам дека ќе видиме телескопи и вселенски опсерватории што ќе ги надополнуваат постојните или планираните капацитети на другите земји, наместо непотребно да ги дуплираат, како и дека податоците ќе се споделуваат отворено преку меѓународна соработка – рекла Вирки.

Таа проценува дека постојат околу 100.000 астероиди блиски до Земјата кои, доколку удрат во планетата, би можеле да предизвикаат сериозни локални разурнувања, додека орбитите на помалку од половина од тие објекти досега се прецизно утврдени.

Годината 2029 ќе биде прогласена за Меѓународна година на планетарната одбрана. Тогаш покрај Земјата ќе помине познатиот астероид Апофис, на растојание помало од орбитата на геостационарните сателити.

– Пред нас има уште многу работа, а меѓународната соработка е од клучно значење – заклучила Вирки.