Стотици километри оддалечени од густо населениот брег на Кина, осамените меандри на реката во Хималаите ќе станат местото каде што Кина планира да го реализира својот најамбициозен и најконтроверзен проект досега и да го изгради најголемиот хидроенергетски систем во светот.

Кога во август 2025 година, кинескиот претседател Си Џинпинг оствари ретка и неочекувана посета на Тибет, тој побара проектот да се спроведе „силно, систематски и ефикасно“.

Експертите велат дека изградбата на хидроенергетски систем во долниот тек на реката Џарлунг Цангпо во Тибет ќе биде како ниту еден друг проект изграден досега. Со искористување на падот на надморската височина од 2.000 метри со тунелирање низ планината, Кина ќе може да се вклучи во голема река во регион познат како „водна кула на Азија“ во време кога светските влади сè повеќе се фокусираат на безбедноста на водата.

Сепак, изградбата на оваа гига брана може да го загрози недопрениот екосистем и старите населби на домородното население. Десетици милиони луѓе што живеат во Индија и Бангладеш зависат од оваа река, а експертите велат дека влијанието на изградбата на браната и хидроцентралата врз екосистемот, вклучувајќи го риболовот и земјоделството низводно, не е истражено.

Медиумите во Индија веќе го прогласија проектот за можна „водена бомба“, а неговата близина до границата спорна меѓу Индија и Кина би можела да го продлабочи територијалниот спор меѓу двете нуклеарни сили.

И покрај сите овие ризици и потенцијално далекусежни последици, проектот останува обвиен во тајност.

„Најсофистицираниот и најопасниот проект досега“
CNN пишува дека податоците презентирани досега во официјални или научни извештаи укажуваат дека ќе се изгради сложен систем кој вклучува брани и акумулации по должината на реката Јарлунг Цангпо, како и серија подземни хидроелектрани поврзани едни со други со тунели, додека пренасочениот тек на реката ќе има стрмен пад надолу по висорамнината.

„Ова е најсофистицираниот, иновативен систем на брани што светот некогаш го видел. Тој е исто така најризичен и потенцијално опасен“, рече Брајан Ајлер, директор на тинк-тенкот за Програмата за енергија, вода и одржливост на Центарот Стимсон во Вашингтон.

Кина не се согласува со овие проценки. Кинеското Министерство за надворешни работи изјави во одговор на CNN дека проектот поминал низ децении длабински истражувања и дека се спроведени фундаментални мерки за безбедност и заштита на животната средина за да се осигури дека нема негативно влијание врз низводните области.

„Од почетните подготовки и официјалниот почеток на проектот, кинеската страна секогаш одржувала транспарентност во однос на релевантните информации и одржувала отворени линии на комуникација со земјите низводно“, соопшти министерството, додавајќи дека Пекинг ќе ги споделува потребните информации како што напредува проектот.

Риши Гупта, заменик-директор на Азискиот институт за социјална политика во Њу Делхи, вели дека проектот е во согласност со пошироката цел на Кина да ги користи своите природни ресурси за консолидирање на контролата врз критичните региони, како што е Тибет, и неговите граници.

Игри на моќ на Хималаите
Јарлунг Цангпо е „највисоката“ река во светот, односно единствената голема река на таа надморска височина. Извира од глечер на Хималаите и се протега по должината на Тибетската висорамнина на југ.

Делот од реката што тече по должината на тибетската граница низ територијата што ја бара Кина долго време привлекува внимание поради својот енергетски потенцијал. На ова место, познато како Големиот свиок, реката се извива во форма на потковица околу огромен планински венец и се спушта на околу 2.000 метри надморска височина во тек долг околу 50 километри.

Линк од целиот текст: