Нападот врз Иран и одговорот на Иран на нападите го загрозуваат снабдувањето со хелиум, витален и веќе редок гас што се користи во производството на полупроводници, системи за медицинско снимање и други клучни индустрии. Иранските напади го принудија Катар да го прекине производството на течен природен гас, што директно влијае на снабдувањето со хелиум, кој се добива како нуспроизвод од преработката на природен гас.

„На пазарот моментално му недостасуваат околу 5,2 милиони кубни метри хелиум месечно, сè додека производството поврзано со Катар останува надвор. Тоа е доволно нарушување за многу брзо стеснување на глобалниот пазар“, изјави за The National Александар Романенко, основач и извршен директор на фирмата за истражување на пазарот IndexBox.

Хелиумот е најлесниот благороден гас и втор најзастапен елемент во универзумот. На Земјата, поголемиот дел од него се наоѓа под кората, заедно со други природни гасови. Катар е втор најголем производител на хелиум по САД и сочинува една третина од глобалното производство. Геолошкиот завод на САД го проценува производството на хелиум во САД на 81 милион кубни метри, додека производството на Катар е 63 милиони кубни метри. Течниот хелиум испарува и може да се зароби и рециклира со повторно втечнување. Сепак, откако хелиумот ќе стигне до атмосферата, тој продолжува да расте сè додека не избега во вселената, што го прави еден од ретките елементи што не можат да се обноват, според Американското хемиско друштво (ACS).

Според ACS со седиште во Вашингтон, „хелиумот во обновливи количини се наоѓа само на неколку локации низ целиот свет, а тие извори брзо се исцрпуваат“, што го прави незаменлив и „загрозен“- објави Кликс.ба.  Фил Корнблут, претседател на Kornbluth Helium Consulting со седиште во Њу Џерси, рече дека залихите на хелиум биле изобилни пред конфликтот. Тој очекува дека откако ќе се нормализира производството во Катар, снабдувањето со хелиум ќе се врати на претходните нивоа. Сепак, тој предупреди дека „штом се потрошат залихите пред кризата и сè додека снабдувањето од Катар остане суспендирано, пазарот на хелиум ќе доживее значителен недостиг“.

„Катар не е само втор најголем производител во однос на тековното производство; тој е и еден од најважните глобални сопственици на хелиум, што дополнително ја нагласува неговата структурна важност за пазарот“, рече Романенко.

Војната во Иран не само што го наруши протокот на нафта од Блискиот Исток, туку влијаеше и на снабдувањето со ѓубрива и други нафтени производи на глобалните пазари. Конфликтот започна на 28 февруари откако САД и Израел започнаа напади врз Иран, а Техеран возврати со напади на Блискиот Исток. Поморскиот сообраќај низ Ормускиот Теснец практично е запрен бидејќи Иран нападна бродови што минуваат низ овој тесен воден пат помеѓу Иран и Оман, кој носи околу 20 милиони барели нафта дневно. Според Британското кралско здружение за хемија, хелиумот се користи во различни специјализирани индустрии.

Тие вклучуваат овозможување на летање на метеоролошки балони и воздушни бродови, создавање заштитна атмосфера за производство на оптички влакна и полупроводници, дејствување како средство за ладење за медицински помагала како што се магнетни резонанси и, кога се меша со кислород, обезбедување вештачка атмосфера за нуркачи во длабоко море и други кои работат под висок притисок. Исто така, се користи за ладење на инструменти за време на вселенските мисии Аполо.

Од овие индустрии, најпогодена може да биде производството на полупроводници, што е основа на модерната технологија и сегашниот бум во вештачката интелигенција. Хелиумот е клучен за производството на полупроводници бидејќи неговите својства за ладење ја одржуваат прецизноста на чиповите и ги стабилизираат термичките и вакуумските услови, поддржувајќи високопрецизни процеси каде што контаминацијата е неприфатлива.

„Хелиумот може да звучи како едноставен индустриски гас, но неговите својства го прават неопходен во производството на полупроводници. И ако сегашниот конфликт на Блискиот Исток продолжи да ескалира, следниот прекин во производството на полупроводници можеби нема да дојде од недостаток на силикон или побарувачка за чипови. Можеби ќе дојде од гас што повеќето луѓе го поврзуваат само со балони“, рече Тарек Алџабер, основач и извршен директор на фирмата за вештачка интелигенција „Авероес“ со седиште во Сан Франциско.

Цените на хелиумот, исто така, скокнаа поради прекинот на производството во Катар, а цената на хелиумот за итна испорака за недоговорени количини се зголеми за околу 10 до 15 проценти, рече Романенко.

Доколку прекинот трае до крајот на март, се очекува цените да пораснат за околу 10 до 20 проценти во споредба со нивото пред кризата, додаде тој.

Најпогодени ќе бидат индустриите за полупроводници и оптички влакна, МРИ и други медицински криогени апликации, лаборатории и истражувања, како и авијација. Индустриите поврзани со заварување исто така ќе бидат погодени доколку недостигот продолжи.

„Овие сектори се најчувствителни бидејќи бараат високо ниво на чистота и континуитет на снабдување, а во некои криогени апликации хелиумот нема практична замена“, рече Романенко.

Спот цените, кои претставуваат само мал дел од продажбата на хелиум, многу брзо се зголемија за 70 до 100 проценти или повеќе. Освен доплатата воведена од еден од главните добавувачи на хелиум, договорните цени сè уште не се променети.