Поранешниот светски шампион во тешка категорија Мајк Тајсон еднаш славно изјави: „Секој има план сѐ додека не добие удар во глава.“ Токму тоа може да се каже и за идниот британски премиер, како и за неговите претходници, особено по спектакуларниот пад на Лиз Трас, по поминати само 49 дена на премиерската функција во 2022 година. Сите имаат одличен план – сѐ додека пазарот на британски државни обврзници не ги удри право в лице.

Енди Барнам, Најџел Фараж и мојот пријател Зак Полански ќе мора да се соочат со тоа доколку стигнат до резиденцијата на Даунинг стрит 10. Верувам дека тоа веќе го знаат. Но, не мислам дека се свесни за вистинските размери и природата на проблемот.

Општоприфатената мудрост вели дека пазарот на обврзници го сочинуваат луѓе што своите заштеди ги вложуваат во државни хартии од вредност, барајќи најповолен однос меѓу каматните стапки и ризикот кој тие стапки го носат. На пример, можно е повисоките приноси на обврзниците да сигнализираат дека пазарот очекува идната инфлација да ја намали добивката од фиксните камати. Уште полошо, тие можат да укажуваат на ризик од државен банкрот, како што беше случајот со Аргентина и Грција.

Тоа е, помалку или повеќе, она што го учат студентите на прва година по економија и финансии. И сето тоа е точно. Но, во таа приказна недостига најинтересниот и најпроблематичен аспект на британскиот пазар на државни обврзници: работата е во тоа што способноста на британската влада успешно да го рефинансира својот јавен долг од речиси три билиони фунти (околу четири билиони долари) не зависи првенствено од малите штедачи што купуваат британски обврзници.

Изгледите на британската влада успешно да го продаде својот долг многу повеќе зависи од добрата волја на бројни финансиски институции со седиште во САД и нивната подготвеност да позајмуваат огромни суми долари за да купуваат британски обврзници. Потоа тие обврзници ги користат како залог за нови кредити за сопствени потреби во Соединетите Американски Држави.

И токму тука е проблемот. Постои огромна разлика меѓу задолжување кај мали штедачи и кај големи шпекуланти што самите мора да се задолжат за да купат државен долг. Штедачите се фокусираат на долгорочната кредитна способност на државата. Тие се подготвени да ги толерираат вложувањата во инфраструктура, кои на краток рок го зголемуваат долгот ако има добри изгледи очекуваниот профит да го покрие задолжувањето на време и во целост.

Шпекулантите што се задолжуваат за да инвестираат играат по поинакви правила. Тие се многу понервозни и почувствителни на таканаречените „маргинални повици“. Ако обврзниците што ги купиле почнат да губат вредност, тие ќе ги распродадат без многу размислување, плашејќи се дека нема да можат да ги сервисираат своите обврски, поради што падот на вредноста во целосен колапс.

Зошто британските обврзници толку зависат од американски шпекуланти што се задолжуваат за да ги купуваат, за разлика од германските, јапонските, италијанските или грчките обврзници? Зошто секоја британска влада е принудена да се потпира на приливите од американски капитал финансиран со долг?

Сѐ започнало во педесеттите години на минатиот век, кога лондонскиот Сити барал начин да ја зачува својата важност по распадот на Британската империја. Решението било пронајдено во создавање посебна ниша во новонастанатата доларска империја, институционализирана преку Договорот од Бретон Вудс. Тој договор предвидувал строги ограничувања за американските финансиери, а лондонски Сити можел да им понуди три важни механизми преку кои тие ограничувања можеле да се ублажат.

Прво, трговската експертиза и правниот систем во Лондон им овозможиле висока деловна ефикасност и заштита од какви било надворешни интервенции, вклучувајќи и демократска одговорност. Второ, британската мрежа на прекуморски јурисдикции им обезбедила неверојатни можности за избегнување даноци. Трето, Лондон набрзо станал центар каде што се слевале реки петродолари и евродолари, а не зборуваме за доларите со сомнително потекло кои странските банкари ги создале надвор од САД.

Големиот британски парадокс може да се сумира вака: додека реалната економија на Велика Британија слабеeла, лондонскиот Сити цветал. Кога системот Бретон Вудс бил укинат во седумдесеттите години, американските финансиери откриле уште една корисна функција на Сити: краткорочно задолжување во САД за купување долгорочни британски државни обврзници, кои потоа можат брзо да се продадат за отплата на кредитите. Тој процес постојано го повторувале, со добар прoфит.

Ете зошто британската влада била принудена да се потпира на американските институции. За сè да продолжи да функционира по старо, на Лондон му се потребни американски биланси подготвени постојано да се прошируваат преку ново задолжување и купување британски обврзници како колатерална штета за одржување на ликвидноста во САД.

Со други зборови, опачината на успехот на лондонскиот Сити е тоа што Велика Британија, иако се задолжува во валута која самата ја печати, практично изгубила финансиски суверенитет. Да, Сити има стратешки важна позиција во глобалниот доларски систем и британската влада мора да ја одржува неговата централна позиција во американскиот финансиски систем. Но, сѐ додека е така, овластувањата на британскиот премиер ќе се сведуваат на преместување лежалки на палубата на „Титаник“.

Постои алтернатива на оваа необична форма на финансиска потчинетост на интересите на американските финансиери, но тоа би подразбирало прифаќање на падот на фунтата и падот на цените на недвижностите. Исто така, би барала јавни инвестиции преку нова инвестициска банка што би издавала обврзници гарантирани од Банката на Англија.

Британски премиер што би се обидел да инвестира во јавни добра, додека истовремено ја толерира финансиската зависност на земјата од американскиот капитал, би можел да ја турне Велика Британија кон интервенција на Меѓународниот монетарен фонд. Со тоа земјата би излегла од тавата – само за да заврши во огнот.

Да не заборавиме, единствената цел на ММФ е да служи како политичка алатка преку која на државите им се одзема суверенитетот над сопствената даночна и буџетска политика – како што покажа примерот со Грција.

Останува прашањето: дали сегашните кандидати за највисоката политичка функција во Велика Британија навистина го разбираат тоа?

(Авторот е поранешен министер за финансии на Грција)

Вијести

ЈАЗИКОТ НА КОЈ СЕ НАПИШАНИ, КАКО И СТАВОВИТЕ ИЗНЕСЕНИ ВО КОЛУМНИТЕ, НЕ СЕ СЕКОГАШ ОДРАЗ НА УРЕДУВАЧКАТА ПОЛИТИКА НА „СЛОБОДЕН ПЕЧАТ“