Виетнам ја затвора вратата пред светот, но фалсификатите сè уште излегуваат низ прозорец. Додека полицијата запленува десетици илјади лажни папучи со логоа на „Најк“, „Адидас“, „Крокс“ и „Гучи“, на пазарите во Хо Ши Мин речиси истата стока продолжува да се продава далеку поевтино.

Под притисок од САД и со нарушена репутација како глобално жариште за копии на скапи брендови, Виетнам сега се обидува да докаже дека ова не е уште една показна рација, туку вистински удар врз црниот пазар што со години живее од туѓи имиња.

Пазар што одамна не се крие

Кога виетнамската полиција претходно годинава влегла во два незабележителни магацини во надворешниот дел на Хо Ши Мин, сликата била јасна: зад обичните врати стоел дел од индустрија што со години работи во сенка, но не и далеку од очите на јавноста.

Во магацините биле пронајдени повеќе од 23.000 пара папучи со ознаки на познати светски брендови. На нив стоеле имињата на „Најк“, „Адидас“, „Крокс“ и „Гучи“. Но, брендовите немале никаква врска со стоката. Сите папучи биле фалсификати.
Вредноста на запленетата стока била проценета на две милијарди виетнамски донги, односно 57.559 фунти или 76.053 долари. Таа бројка не зборува само за една полициска акција, туку за размерите на пазарот што со децении успевал да опстои паралелно со официјалната економија. Рацијата била дел од поширока акција против црната индустрија на копии, но токму подоцнежната слика од теренот покажува колку е тешко таквиот пазар да се затвори со една заплена.

Само триесетина километри од магацините, на пазар во туристички дел на Хо Ши Мин, истите модели на фалсификувани папучи продолжуваат да се нудат на купувачи. Цената е 57 долари за пар. Во странство, оригиналните модели што се имитираат можат да достигнат и до 900 долари.

До нив, на тезгите и на рафтовите, се изложени и други копии: чанти „шанел“, маици „прада“ и часовници „ролекс“. Во таква поставеност, фалсификатот не е скриена стока, туку дел од туристичката и пазарната сцена.

Виетнам е одамна препознаен како едно од светските жаришта за евтини копии на луксузни производи. Во земјата се наоѓаат некои од најголемите пазари за фалсификувана дизајнерска стока.

Затоа сегашната акција не е само прашање на инспекции и заплени. Таа е обид на властите да ја променат сликата што се лепеше за земјата со години: земја во која луксузните имиња може да се купат за мал дел од цената, но без согласност, без оригинал и без заштита на правата на сопственост.

Домашна акција со меѓународна тежина

На 7 мај владата започна национална акција против производи и практики што ги нарушуваат правата на интелектуална сопственост. Во фокусот не се само фалсификуваните производи. Опфатени се и онлајн пиратеријата и повредите на трговски марки. Тоа ја проширува борбата од пазарите и магацините кон дигиталната трговија и кон пошироката сива зона во која името на брендот се користи без дозвола.

Вакви рации во Виетнам имало и порано. Властите периодично и јавно запленувале фалсификувана стока, со цел да покажат дека преземаат мерки против широко распространетите економии во сенка.

Но, според продавачите на терен, последниот бран е поинаков.

– Спроведувањето стана построго – вели Тан Трук, продавачка на облека на познатиот пазар „Сајгон сквер“ во Хо Ши Мин, која зборува под псевдоним.

Таа штотуку продала реплика на маица „лоеве“ за 17 долари, иако оригиналната маица вообичаено се продава за 500 долари.
Нејзиното сведоштво покажува како функционирал ритамот на претходните акции.

– Одвреме-навреме властите започнуваат рации против фалсификати, но обично се фокусираат на поскапи предмети, како луксузни чанти или куфери. Пазарните инспектори доаѓаа со телевизиски екипи, конфискуваа стока од неколку продавници, а потоа работите постепено се враќаа во нормала – вели таа.

Клучната разлика е што овој пат враќањето во нормала не изгледа толку едноставно.

Причината е во меѓународниот притисок, пред сè од Вашингтон. Засилената акција се одвива во сенка на трговската политика на американскиот претседател Доналд Трамп кон земји за кои администрацијата смета дека им штетат на американските интереси.

Во април, Канцеларијата на трговскиот претставник на САД го означи Виетнам како „приоритетна странска земја“ поради, како што беше наведено, „постојан неуспех да се решат долготрајните грижи околу заштитата и спроведувањето на правата на интелектуална сопственост“. Тоа е првпат по 13 години некоја земја да биде погодена со таква ознака.

Во истиот извештај Виетнам е претставен како најлош прекршител во светот во областа на правата на интелектуална сопственост. Таа оценка ја крева темата над локалниот пазар.

Фалсификуваните папучи, чанти, маици и часовници стануваат дел од поширок спор за трговија, доверба и деловна средина. За земја што сака да остане важен производствен и извозен центар, репутацијата на место каде што копиите цветаат станува товар, а не само туристичка анегдота.

Црниот пазар ја тестира државата

Во основата на проблемот е едноставна економска логика: побарувачката постои, цените се драстично пониски, а стоката е видлива и лесно достапна. Купувачите добиваат изглед на луксуз без висока цена, додека продавачите заработуваат од разликата меѓу оригиналот и копијата. Реплика на маица од 500 долари се продава за 17 долари. Имитација на папучи што во странство можат да чинат до 900 долари се нуди за 57 долари. Таквите разлики објаснуваат зошто пазарот преживува и покрај периодичните удари.

Проблемот за властите е што овој систем не зависи од една локација. Магацинот може да биде затворен, но продажбата да продолжи на друго место. Тезгата може да биде испразнета, но побарувачката да остане.

Пазарот во Хо Ши Мин, каде што фалсификуваните производи стојат покрај туристичките маршрути, покажува дека фалсификатите не се само криминален производ, туку и навика, навикната побарувачка и дел од урбаната економија.
Затоа сегашната кампања е тест за повеќе од полициска ефикасност. Таа треба да покаже дали државата може да го смени однесувањето на продавачите, да ја намали достапноста на фалсификатите и да испрати сигнал до странските партнери дека заштитата на интелектуалната сопственост не е само декларативна обврска. Секој запленет магацин е видлив резултат, но секоја отворена тезга со истата стока е потсетник дека црниот пазар има способност брзо да се врати.

Во таква рамка, локалните продавачи и меѓународниот притисок гледаат на истата стока од различни позиции. За Вашингтон и за брендовите, тоа е повреда на права, удар врз трговските правила и нарушување на репутацијата. За дел од продавачите, тоа е секојдневна заработка. За дел од купувачите, тоа е можност да изгледаат модерно без да платат цена што не можат да си ја дозволат. Токму таа поделба ја прави борбата потешка.

Виетнам сега се обидува да покаже дека не е доволно да се заплени стока пред камери и потоа пазарот да продолжи како порано. Под меѓународен притисок, акцијата добива поголема тежина и поголем ризик. Ако рациите останат само привремен удар, репутацијата ќе продолжи да ја следи земјата.

Ако, пак, контролата стане трајна и доследна, Виетнам ќе мора да ја смени економијата што со години опстојувала на границата меѓу евтината копија, туристичката побарувачка и кршењето на туѓите брендови.