Недостигот на гориво во Русија, видлив дури и на улиците на Москва, станува една од најконкретните последици од војната што руските власти долго се обидуваа да ја држат подалеку од секојдневието на граѓаните.

Редиците пред бензинските пумпи, затворените станици без залихи и растечката нервоза меѓу возачите ја отвораат дилемата дали економскиот притисок може да се претвори во политички фактор што би влијаел врз тактиката на Владимир Путин во Украина.

Москва е богат и густо населен главен град, центар што црпи огромни ресурси од целата земја.

Токму затоа сликата од пумпите таму има поголема тежина.

Ако и во Москва властите не успеваат да обезбедат доволно бензин и дизел, тогаш проблемот веќе не може да се сведе на локална слабост во снабдувањето.

На речиси секоја бензинска станица низ која поминала екипата на „Би-би-си“ имало колони од автомобили и камиони.

Некаде редиците биле долги, некаде пократки, а на некои места возилата воопшто не се движеле. Таму каде што немало колона, објаснува репортажата, најчесто тоа значело дека пумпата целосно останала без гориво и е затворена.

Путин забрани извоз на бензин од Русија

Се менува сликата за војната

Реакциите на граѓаните во редиците засега повеќе укажуваат на фрустрација отколку на отворен гнев.

Извесна Јекатерина вели дека не е среќна и дека владее паника, бидејќи сите мислат дека нема да има гориво. Сепак, таа верува дека ситуацијата може да се стабилизира и дека „само треба да се реорганизира распределбата на нафтените деривати“.

Елмар ја опишува состојбата како „многу лоша“ и се жали на растот на цените додека залихите се намалуваат.

– За да наточите гориво, губите часови на пумпа. Планирав да патувам во Дагестан, но не знам дали треба да возам дотаму, бидејќи проблемите со бензинот се големи – вели тој.

На прашањето кој е виновен, одговара со внимателна насмевка: „Во нашата земја не можете да кажете во што е проблемот и кој е одговорен“.

Таа реченица ја покажува границата на јавната критика во Русија. Отворена критика кон Путин или Кремљ не е нешто што многумина го сметаат за безбедно да го кажат јавно.

Валериј, пак, смета дека е чудно да се чека во ред во земја што произведува толку многу енергенси. Тој вината ја гледа во неподготвеноста на Русија и во украинските ракети.

– Не сакам да се навикнувам на редици. Се надевам дека ситуацијата наскоро ќе се промени и дека ова нема да продолжи – вели тој.

Војната, која Кремљ ја нарекува „специјална воена операција“, влезе во петтата година. Путин досега настојуваше најголемиот дел од населението да го заштити од последиците.

Во Москва има малку видливи знаци на војна, освен неколку плакати со војници претставени како херои. Но, украинските напади со дронови и ракети длабоко на руска територија сè потешко може да се игнорираат.

Тие напади погодуваат рафинерии, а чадот над Москва и Санкт Петербург, двата најголеми руски града, веќе не е далечна вест од фронтот.

На тоа се надоврзуваат исклучувања на интернетот, со кои се ограничува ширењето информации, како и сега недостигот на гориво. Русија, една од најголемите светски производителки на нафта, се соочува со проблем да преработи доволно гориво за домашната побарувачка.

ВИДЕО | Украина нападна голема руска рафинерија, изби пожар

Кремљ признава проблем

Социјалните мрежи се преплавени со фотографии од возачи што чекаат бензин. Некои колони се долги со километри, а на дел од снимките се гледаат и тепачки.

Во црноморското летувалиште Анапа редот во колоните го одржуваат Козаци. Дистрибуцијата е строго контролирана, а во многу области е забрането точење гориво во канистри.

Во еден сибирски град градоначалникот поставува преносни тоалети за возачите што чекаат. На места е намален бројот на автобуси, а земјоделците стравуваат за претстојната жетва.

Прашањето за западните лидери е дали овие економски нарушувања можат да прераснат во политички притисок врз Кремљ. На тоа се надеваат во Киев, каде стратегијата смета дека руските граѓани, погодени од секојдневни проблеми, би можеле да побараат од својот претседател да ја заврши војната.

Кремљ очигледно го следи расположението. Путин јавно зборуваше за недостигот на гориво на државната телевизија, признавајќи дека украинските напади „очигледно создаваат проблеми“, но инсистираше дека ситуацијата „не е критична“.

Властите веќе почнаа да го зголемуваат увозот на гориво, да ја субвенционираат цената и да дозволуваат продажба на гориво со понизок квалитет, поради што се појави загриженост дека тоа може да ги оштети моторите.

Показателите за јавното расположение покажуваат дека кризата не е само логистичка. Поддршката за рускиот претседател паднала на околу 74 проценти, според анкетата на независниот Левада центар. Бројот на Руси кои веруваат дека земјата оди во правилна насока се намалил на 52 проценти, додека во мај изнесувал 61 процент.

Галуп, пак, посочува дека Русите се попесимистични за економијата отколку кога било во последните 20 години. Околу 60 проценти од испитаниците рекле дека економските услови се влошуваат.

Дури и државниот Руски центар за истражување на јавното мислење, ВЦИОМ, сугерира дека довербата во Путин за само една недела се намалила за 3,4 проценти и сега е на 73 проценти.

Повеќето руски војници преживуваат само 20 минути на фронтот, тврди нов извештај

Кристофер Вифер, раководител на регионалната консултантска куќа „Макро Адвајзори“, оценува дека кризата со горивото може да биде „пресвртница“ за економскиот раст во Русија.

– Цената на конфликтот расте. Статистиката до јули нема да покаже колкаво ќе биде влијанието на оваа криза, а веројатноста дека таа ќе трае значително ги намали изгледите за раст до крајот на годината – вели Вифер.

Притисокот не мора да значи повлекување

Клучната дилема е дали овој притисок може да го натера Путин да го промени курсот.

Нина Хрушчовљева, професорка по меѓународни односи на Новата школа во Њујорк, смета дека е мала веројатноста тој да попушти.

– Колку поголем притисок ќе чувствува, толку е поголема веројатноста да дејствува агресивно и репресивно. Очекувањето на Западот дека Русите едноставно ќе го урнат режимот не е реално – вели таа.

Според неа, Русите чувствуваат бес и очај, но и одбивност кон тоа што се случува. Сепак, европските надежи дека таквиот притисок може да го принуди Путин на преговарачка маса ги оценува како фантазија.

– Тоа не се случува – вели Хрушчовљева.

Наместо сигнали за попуштање, последните потези на Путин укажуваат на спротивно. Пред неколку дена тој беше снимен во воена униформа на состанок со команданти, каде прогласи победа на првата линија на фронтот и вети освојување уште територии.

– Руските вооружени сили продолжуваат цврсто да ја држат стратешката иницијатива во зоната на специјалните воени операции – изјави Путин.

Потоа им порача на генералите да го анализираат учеството на европските сојузници на Украина во „реални борбени дејства“, за кои тврди дека ја продолжуваат војната.

– Анализата ни е потребна за да донесеме одговорни одлуки во иднина – додаде тој, без да открие повеќе детали.

Таа порака предизвика внимание во дипломатските и воените кругови. Прашањето што се поставува во западните престолнини веќе не е само дали недостигот на гориво ќе ја ослаби руската позиција, туку и што може да направи Путин ако процени дека притисокот врз Русија расте.

Дали ќе следува ескалација, и ако да, во каква форма, останува отворено прашање во момент кога економската цена на војната сè појасно се чувствува и далеку од украинскиот фронт.

Литванија: Русија планира напади врз членки на НАТО, имаме разузнавачки информации