Во видеото објавено од Кремљ за наводниот пробив во случајот со сосема ново оружје, првото нешто што паѓа в очи е она што не може да се види: самото оружје. Наместо тоа, видеото го прикажува претседателот Владимир Путин како седи во конференциска сала, а дијагонално од него е началникот на Генералштабот, Валериј Герасимов. Двајцата носат камуфлажна облека и разговараат за тест на крстосувачката ракета „Буревестник“ (во превод – птица бурница) на 21 октомври.

Што е посебно во врска со неа? Наместо конвенционален ракетен мотор, Буревестник има систем за нуклеарен погон. „Никој друг во светот“ нема такво оружје, вели Путин. Герасимов зборува за нејзиниот „неограничен дострел“, кој се протега дури и подалеку од 14-те илјади километри што Буревестник ги поминал во својот 15-часовен лет. Крстосувачката ракета е дизајнирана да биде способна да носи конвенционални или нуклеарни боеви глави до својата цел. Русија работи на оружјето од 2001 година. НАТО за него го користи кодното име „Скајфол“.

Колку е замислива употребата на новата руска ракета?

„Клучните тестови сега се завршени“, објави Путин. Норвешката воена разузнавачка служба во понеделникот (27.10) објави дека тестот почнал минатата недела од архипелагот Новаја Земја во арктичкото Баренцово Море. „Можеме да потврдиме дека Русија спроведе ново пробно лансирање на крстосувачката ракета со долг дострел Скајфол (Буревестник) од Нова Земја“, изјави за агенцијата Ројтерс вицеадмиралот Нилс Андреас Стенсоенес, шеф на норвешката разузнавачка служба.

Но, дали ова навистина значи дека оружјето, првпат претставено во 2018 година, наскоро би можело да влезе во употреба? Експертите се сомневаат во тоа.

Ова не беше прв тест од ваков вид. Од 14 познати тестови, само три беа успешни, а 11 неуспешни, изјави за ДВ Карло Масала, професор по политички науки на Универзитетот на Бундесверот во Минхен.

Нико Ланге, виш соработник на Минхенската безбедносна конференција, дава донекаде потценувачки коментар. Неговата анализа на видеото од Кремљ, објавена на платформата Х, гласи: „Циркусот околу тестовите на руската ракета Буревестник првенствено служи за целта да се спомене зборот ‘нуклеарен’ што е можно почесто“.

Зошто Русија токму сега зборува за Буревестник?

Запрашан за коментар во врска со времето на руското соопштение, Карло Масала прво се осврнува на нуклеарните вежби на НАТО. Годишната вежба „Steadfast Noon“ штотуку заврши – две недели, 14 земји од НАТО тренираа со околу 70 авиони во зона за обука над Северното Море за да ја одбранат територијата на алијансата со нуклеарно оружје. Паралелно, вежба имаа и руските нуклеарни сили.

Масала гледа и втора причина: „Најавата за успешниот тест доаѓа токму кога Доналд Трамп ги затегнува завртките со санкциите. Освен тоа, во прирачникот на Путин припаѓа и потсетувањето на луѓето уште еднаш каква нуклеарна сила се тие.“ САД воведоа казнени мерки против руските нафтени компании откако плановите за средба меѓу Трамп и Путин во Будимпешта првично не успеаја поради неподготвеноста на Русија да преговара за крај на војната во Украина.

Трамп ги опиша ракетните тестови како „несоодветни“. Русија треба да ја заврши војната, која наместо една недела трае речиси четири години, „наместо да тестира ракети“, рече американскиот претседател. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, ги отфрли критиките, велејќи дека Русија ќе се води од сопствените национални интереси.

Може ли НАТО воопшто да одбие напад со нуклеарни ракети?

Буревестник, барем според руската верзија, тешко може да се пресретне. Началникот на Генералштабот, Герасимов, зборуваше за „сложени хоризонтални и вертикални маневри“ со кои ракетата ги демонстрирала своите способности за избегнување. Долгиот дострел треба да ѝ овозможи на крстосувачката ракета да ја обиколи Земјата неколку пати, избегнувајќи ги одбранбените позиции.

И Карло Масала од Универзитетот на Бундесверот во Минхен, вели дека ракетата очигледно „може да лета со повеќе вектори на напад и може да се контролира до самиот крај, што природно го отежнува таквото пресретнување. Но, тоа не значи дека ова е супер ракета на која човек не може да ѝ се спротивстави“. Бидејќи таа лета побавно од брзината на звукот. „Ова ја прави потенцијално детектирачка и потенцијално пресретлива“.

Џефри Луис, експерт за неширење оружје и контрола на оружјето во Институтот за меѓународни студии Мидлбери во Монтереј, Калифорнија, за Ројтерс изјави дека речиси неограничениот дострел на ракетата би можел да избегне одбрана. „Од друга страна, би можеле да се изградат повеќе одбранбени системи или да се распоредат авиони за пресретнување. Затоа, не мислам дека системот е непобедлив, но е дел од ескалирачката трка во вооружување во која се наоѓаме. Тие развија нов систем и сега мора да смислиме како да го собориме.“

Колку е опасно зрачењето од новата ракета?

Во претходните проценки на Буревестник, некои експерти изразија загриженост дека нуклеарниот мотор може да испушта зрачење за време на целиот свој лет. „Претпазлив сум во врска со тврдењата дека станува збор за летачки Чернобил“, изјави за ДВ независниот нуклеарен експерт Павел Подвиг. „Доколку имало радиоактивно истекување, тоа ќе било откриено“.

Николај Соков, виш соработник во Виенскиот центар за разоружување и неширење на оружје, има сличен став: „Беше тешка задача. Очигледно, Росатом успеа да развие мотор кој не предизвикува сериозно радиоактивно зрачење за време на летот“, изјави тој за ДВ.

Поопасно сценарио веројатно би било хаварија за време на лансирањето или во текот на летот. Најсериозната несреќа во проектот Буревестник наводно се случила на 8 август 2019 година. На место за истражување на Белото Море, на 1.000 километри северно од Москва, се случила експлозија. Петмина вработени во руската нуклеарна компанија Росатом загинале, а локално биле измерени зголемени нивоа на зрачење. Неколку вработени биле фрлени во морето. Дали имало смртни случаи поради зрачење е непознато.

Извор: Дојче веле/ Автор: Давид Ел