Во Швајцарија плаќаат до 60 проценти повеќе од европскиот просек за истата кошничка храна, а пак цените во Македонија се најниски на континентот. Разликите во цените на храната низ Европа се огромни, а најновите податоци на Евростат откриваат каде купувањето е најприфатливо и каде тоа ќе биде најголем товар за буџетот на домаќинствата, пишува „Еуроњуз“.

Храната претставува еден од најголемите трошоци за европските домаќинства, со просек од 11,9% од вкупната потрошувачка во Европската Унија, додека во земји како Романија овој удел се зголемува на 20%. Споредбата на цените се базира на индексот на Евростат, каде што просечната цена на кошничката за храна во ЕУ е 100. Вредност над 100 означува повисоки цени од просекот, додека вредност под 100 означува поповолни цени.

Според податоците, Швајцарија е убедливо најскапа земја со индекс од 161,1, што значи дека цените на храната се повисоки за 61,1% од просекот на ЕУ. По неа следат Исланд (146,3) и Норвешка (130,6).

Во рамките на земјите членки на ЕУ, жителите на Луксембург мораат најмногу да одвојуваат за храна, каде цените се за 25,7% повисоки од просекот, додека во Романија е најевтина.

Меѓу најголемите економии на ЕУ, цените во Германија и Италија се малку над просекот, додека Франција е значително поскапа. Шпанија, од друга страна, е за 5,4% поевтина од просекот на ЕУ.

Ниските цени на храната се карактеристични за Југоисточна Европа и Западен Балкан, а Турција, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Бугарија се исто така значително под просекот.

Македонија е најевтината земја по цената на храната од сите 36 земји во Европа. Стандардната потрошувачка кошничка изнесува 73 евра, што е 27% поевтино од просекот во ЕУ.

Клучни причини

Експертите посочуваат неколку клучни причини за толку големите разлики. „Најважната причина се разликите во приходите и платите“, изјави за Euronews Business Алан Метјуз, професор на колеџот Тринити во Даблин. Во земјите со повисоки просечни плати, како што се Швајцарија и Данска, трошоците за работна сила во земјоделството, преработката и продажбата се исто така повисоки, што на крајот се одразува на малопродажните цени.

Метјуз додава дека разликите во оданочувањето исто така играат улога. „Различното оданочување, особено ДДВ-то на прехранбените производи, исто така објаснува некои од разликите“, рече тој. Покрај тоа, цените се под влијание на навиките на потрошувачите, како што е поголемата побарувачка за органски или брендирани производи во побогатите земји.

Иларија Бенедети, вонреден професор на Универзитетот во Тушија, исто така посочува на структурни фактори како што се трошоците за производство и изложеноста на глобални шокови. „Помалите и поотворените економии – честопати со валути подложни на поостри флуктуации – доживеаја посилно пренесување на растечките трошоци за енергија и земјоделски влезови за време на пандемијата и конфликтот меѓу Русија и Украина“, рече таа.

Ниските цени не значат полесен живот

Иако цените на храната се номинално пониски во некои земји, тоа не мора да значи дека храната е попристапна. Во земјите во источна и југоисточна Европа, храната сочинува повеќе од 20% од расходите на домаќинствата, додека во побогатите економии уделот е обично под 12%. „Како резултат на тоа, истото зголемување на цените има многу посериозно влијание таму каде што приходите се пониски“, додаде Бенедети.

Овие разлики имаат сериозни импликации врз безбедноста на храната, предупредува Јеремиас Мате Балог, вонреден професор на Универзитетот Корвинус во Будимпешта. „Додека земјите со високи приходи можат да апсорбираат повисоки нивоа на цени, домаќинствата со пониски приходи во Централна и Источна Европа се соочуваат со непропорционален товар, дури и ако номиналните цени на храната се пониски“, рече тој.

Со други зборови, иако храната е скапа во Данска, жителите со повисоки расположливи приходи можат да си ја дозволат полесно од жителите на земјите со пониски цени и значително пониски приходи.