Ќе се укине ли готовината во Европа?
Готовината во Европа не е пред укинување, но нејзината улога брзо слабее. Минатата 2025 година беше првата година во која Германците плаќаа почесто без готовина отколку со банкноти и монети, што дополнително предизвика дискусии за иднината на физичките пари. Сепак, тврдењата дека Европската Унија планира целосно да ја укине готовината не се точни. Европската централна банка (ЕЦБ) продолжува да ја поддржува нејзината употреба, а се подготвуваат и нови серии евромонети. Европските институции дури и разгледуваат правила за да се осигурат дека трговците ќе продолжат да прифаќаат плаќања во готово.
Препорачано
Вистинскиот проблем, според анализата на баварскиот јавен сервис BR, не е политичката одлука за укинување на готовината, туку фактот дека граѓаните ја користат сè помалку и помалку. Во Германија, но и низ цела Европа, бројот на банкомати и банкарски филијали се намалува со години. Граѓаните сè повеќе плаќаат со картички или мобилни телефони, додека некои трговци се обидуваат да се префрлат на исклучиво дигитални модели на плаќање.
Економскиот психолог Јулија Питерс предупредува дека дискусиите за готовината честопати ја занемаруваат нејзината поширока општествена улога. Готовината не е само средство за плаќање, туку и начин за зачувување на приватноста и финансиската инклузија. Ја користат деца, постари лица, граѓани кои не се дигитално обучени, како и оние кои немаат пристап до банкарски услуги.
Безготовинското плаќање носи практичност, но не е без последици. Компаниите за картички наплаќаат такси од трговците, кои на крајот честопати се пренесуваат на потрошувачите преку повисоки цени за производи и услуги. Во исто време, дигиталните плаќања оставаат свој белег. Секоја трансакција може да стане дел од големи бази на податоци за навиките на потрошувачите, што покренува прашања за заштита на приватноста и контрола врз финансиските информации на граѓаните.
Едно од клучните прашања што се поставува сè почесто е зависноста на Европа од големите американски системи за плаќање како што се Visa, Mastercard и PayPal. Експертите предупредуваат дека евентуалното политичко или техничко исклучување на тие системи би можело да има сериозни последици за европската економија, бидејќи голем дел од дневните плаќања зависат од приватни компании со седиште надвор од Европа.
Искуствата од кризни ситуации покажаа дека физичките пари сè уште играат важна улога. За време на големото затемнување во Шпанија и Португалија во 2025 година, многу граѓани кои имаа готовина беа во предност бидејќи дигиталните системи секогаш не функционираа. Како резултат на тоа, некои земји, како што е Шведска, која претходно силно се залагаше за безготовинско општество, почнаа повторно да ја нагласуваат потребата готовината да остане достапна.
Во исто време, Европската Унија го развива дигиталното евро, чие воведување се очекува околу 2029 година. Целта на тој проект не е да ја замени готовината, туку да создаде европска дигитална алтернатива на приватните системи за плаќање. Претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, постојано нагласуваше дека дигиталното евро треба да биде додаток на постојните пари, а не нивна замена. Затоа, најважното прашање можеби не е дали готовината ќе исчезне, туку колку долго ќе остане вистинска алтернатива на дигиталните плаќања. Бидејќи парите не се само средство за купување – тие се и прашање на приватност, безбедност и контрола врз сопствените финансии.
