Многу луѓе, во различни култури, растат со уверување дека студеното време е причина за болест. Излегување без јакна, вдишување студен воздух, спиење во ладна просторија, изложеност на дожд или снег, па дури и обичното чувство на студ, често се посочуваат како директни виновници за настинка или грип, пишува „Конверзејшн“.

Ова верување изгледа логично бидејќи болеста често се појавува по изложеност на студ. Сепак, современите научни истражувања покажуваат дека врската меѓу студеното време и болеста е посложена и дека студот самиот по себе не предизвикува инфекција.

Ниските температури не создаваат вируси. Наместо тоа, тие влијаат врз комбинација од биолошки, средински и општествени фактори кои ја зголемуваат ранливоста на луѓето, особено на респираторни инфекции во зимскиот период.

Настинките и грипот ги предизвикуваат вируси, а не студениот воздух. Вируси како риновирусите, кои се најчеста причина за настинка, и вирусите на инфлуенца, се пренесуваат од човек на човек преку респираторни капки или директен контакт, без оглед на надворешната температура.

Сепак, глобално е забележано дека респираторните инфекции значително се зголемуваат во постудените сезони. Овој сезонски образец делумно се должи на тоа како студеното и суво време влијае врз вирусите во околината. Истражувањата покажуваат дека многу респираторни вируси, вклучително и вирусите на инфлуенца и коронавирусите, преживуваат подолго и остануваат заразни во студени и суви услови.

Сувиот воздух, исто така, предизвикува микроскопските капки што се ослободуваат при дишење, зборување, кашлање или кивање побрзо да испарат. Така се создаваат помали честички кои подолго остануваат во воздухот, зголемувајќи ја можноста другите луѓе да ги вдишат. Како резултат, студениот и сув воздух им овозможува на вирусите полесно да опстојуваат и да стигнат до респираторниот систем на нов домаќин.

Студениот воздух влијае и врз одбранбените механизми на организмот. Вдишувањето студен воздух ја намалува температурата во носот и дишните патишта, што може да предизвика стеснување на крвните садови. Ова го намалува протокот на крв и ја ослабува локалната имунолошка реакција која вообичаено помага навреме да се откријат и уништат вирусите.

Изложеноста на студ и стресот поврзан со него може дополнително да ја наруши нормалната функција на дишните патишта, особено кај лица со чувствителен респираторен систем. Сето ова ги ослабува првите линии на одбрана во носот и грлото. Студениот воздух не создава вируси, но им олеснува да „се закачат“ кога веќе има изложеност.

Зимата носи и промени во однесувањето на луѓето. Поради студот, повеќе време поминуваме во затворени простории, често во близок контакт со други. Пренатрупаните простори со слаба вентилација овозможуваат вирусните честички да се задржуваат во воздухот и полесно да се пренесуваат.

Намалената изложеност на сонце во зимскиот период доведува и до пониско ниво на витамин Д, кој игра важна улога во регулирањето на имунолошката функција. Ниските нивоа на овој витамин се поврзуваат со послаб имун одговор. Дополнително, греењето на просториите го суши воздухот, што може да ја исуши слузницата на носот и грлото. Слузта вообичаено ги задржува вирусите и помага нивно отстранување од дишните патишта, а кога овој механизам е нарушен, вирусите полесно навлегуваат во клетките.

Студеното време е особено проблематично за луѓето со постојни респираторни состојби, како астма или алергиски ринитис. Епидемиолошките студии покажуваат дека ниските температури можат да ги влошат симптомите и да ја намалат функционалноста кај овие лица, што дополнително ги засилува последиците од инфекциите.

Сите овие докази заедно даваат јасна слика. Студеното време е поврзано со повисоки стапки на респираторни инфекции, особено во умерените региони во текот на зимата. Вирусите преживуваат подолго и полесно се шират во студен и сув воздух, а одбранбените механизми на организмот во носот и дишните патишта се ослабени. Зимските услови, како престој во затворени простори, слаба вентилација и пониски нивоа на витамин Д, дополнително го зголемуваат ризикот.

Она што науката не го потврдува е тврдењето дека самото чувство на студ, како кратко излегување без јакна, директно предизвикува настинка или грип. Наместо тоа, студеното време делува како засилувач на ризикот, создавајќи услови во кои вирусите полесно опстојуваат, се шират и ја надминуваат одбраната на организмот.

Ова сознание има практична вредност. Подобрувањето на вентилацијата и одржувањето соодветна влажност во затворените простории во зима може да го намали ризикот од пренос. Грижата за имунолошкото здравје, вклучително и одржување доволно ниво на витамин Д, исто така може да помогне.

Најефикасните јавно-здравствени пораки се оние што се фокусираат на начинот на пренос на вирусите, преку контакт и респираторни капки, наместо на застарениот мит дека студот сам по себе нè разболува.

Накратко, студеното време и болеста се поврзани, но не на начинот на кој често се мисли. Студот не предизвикува инфекции директно, туку ги обликува условите во кои респираторните вируси најлесно напредуваат. Препознавањето на оваа сложеност помага подобро да се разбере зошто настинките и грипот се почести во зима и како поефикасно да се заштитиме.