Пет европски држави отворија силен политички фронт против плановите на Европската комисија за идната организација на европските електрични мрежи, предупредувајќи дека Брисел се обидува да преземе преголема контрола врз енергетските политики на земјите членки.

Бугарија, Финска, Франција, Полска и Шведска сметаат дека новиот европски модел за управување со електроенергетската инфраструктура може да доведе до поскапа и понебезбедна транзиција кон зелена енергија. Според нив, наместо централизирана енергетска унија управувана од Брисел, Европската Унија треба да се потпира врз координирани регионални системи и на посилна улога на националните оператори.

Судирот доаѓа во чувствителен момент за Европа, кога Унијата се обидува да ја забрза декарбонизацијата, да ја намали зависноста од руските енергенси и истовремено да обезбеди стабилни цени на струјата за индустријата и за домаќинствата.

Пет држави против централизираниот модел на Брисел

Конфликтот избувна по законодавниот предлог што Европската комисија го претстави во декември, а кој предвидува посилна координација на европските електрични мрежи и воведување таканаречено централно сценарио за долгорочно планирање на инвестициите во енергетската инфраструктура. Целта на Комисијата е побрзо интегрирање на обновливите извори на енергија и подобро поврзување на европските електроенергетски системи.

Но, групата земји, кои се спротивставуваат на планот, предупредува дека ваквиот пристап не ја разбира реалната структура на европските енергетски системи. Во заеднички документ тие наведуваат дека инфраструктурата е премногу сложена, регионално специфична и политички чувствителна за да биде управувана преку единствен централен модел. Според нив, премногу силен пристап од Брисел би можел да го забави процесот на модернизација на мрежите.

Петте земји сметаат дека националните оператори на високонапонските мрежи и регионалните власти располагаат со најважното оперативно знаење за реалните тесни грла, безбедносните ризици и инвестициските приоритети. Во документот се наведува дека централизираниот систем создава лажна претпоставка дека постои само еден пат за исполнување на климатските и на енергетските цели на Европската Унија. Според критичарите, таквиот модел би можел да резултира со инфраструктура која на хартија изгледа ефикасно, но во пракса би станала прескапа и недоволно искористена.

Особено чувствително прашање е можноста Европската комисија да иницира проекти надвор од постојните национални механизми за планирање. За потписниците на документот, тоа претставува директно навлегување во националниот суверенитет и во правото на државите самостојно да одлучуваат за својата енергетска стратегија.

Расте интересот за електрични возила во Европа по скокот на цените на горивата

Шведска го стопира кабелот кон Данска

Шведска стана најгласниот противник на европскиот план. Шведската влада неодамна објави дека привремено го прекинува проектот за нов електричен кабел кон Данска, како реакција на предлогот на Европската комисија за користење на приходите од мрежните тесни грла за модернизација на европската инфраструктура.

Овие приходи се создаваат кога електричните линии го достигнуваат својот максимален капацитет. Според европските правила, средствата најчесто се инвестираат назад во подобрување на мрежите или во намалување на трошоците за потрошувачите. Шведската министерка за енергетика Еба Буш изјави дека новите правила уште повеќе би ги ограничиле државите во користењето на овие приходи. Таа порача дека Европската Унија не треба да располага со шведските приходи од електричната енергија и оцени дека Брисел не ги слуша доволно националните влади.

Буш најави и дека владата во Стокхолм разгледува дали воопшто да продолжи со нови кабли кон Финска. Овој потег предизвика загриженост во дел од европските институции, бидејќи токму прекуграничните врски се сметаат за клучни за стабилноста на европскиот енергетски систем.

Борба за моќ и контрола во Европската Унија

Позадината на спорот е многу подлабока од прашањето за кабли и електрични мрежи.

Европската Унија планира до 2040 година да вложи околу 1,2 билиони евра во модернизација на енергетската инфраструктура, што го претвора овој пакет во една од најголемите инвестициски програми во европската историја.

По руската инвазија врз Украина, Европската Унија драматично ја засили стратегијата за енергетска безбедност, електрификација на индустријата и интеграција на обновливите извори на енергија. Ова ја поттикна Европската комисија да бара посилна стратешка контрола врз инфраструктурните инвестиции. Но, токму тука започна отпорот на дел од државите членки кои стравуваат дека европските институции постепено преземаат премногу политичка моќ.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, побара договорот за мрежниот пакет да биде постигнат пред летото. Сепак, дипломатски извори предупредуваат дека поради судирот меѓу земјите кои бараат поголема европска солидарност и оние кои стравуваат од финансиска прераспределба и губење на суверенитетот, преговорите најверојатно ќе продолжат и за време на следното ирско претседателство со Европската Унија кое започнува на 1 јули.

Во кои европски градови е најскапа струјата?