Во Хаг има два главни меѓународни суда, кои често се заменливи. Од една страна, тука е Меѓународниот суд на правдата (МСП) на Обединетите нации, кој решава спорови меѓу државите и се наоѓа во историската Палата на мирот.

Од друга страна е Меѓународниот кривичен суд (МКС), кој ги изведува лицата одговорни за воени злосторства пред лицето на правдата од 2002 година и работи во многу посовремена зграда изградена од стакло и бетон.

Не сите 193 членки на ОН се претставени во него, туку само 125 земји кои се приклучија на судот и ја признаа неговата надлежност – меѓу земјите кои не се членки се САД, Русија и Кина, како и некои земји од Азија и Северна Африка.

Кога американскиот државен секретар Марко Рубио неодамна се закани дека ќе го „растури судот цигла по цигла“, беше јасно дека се осврнува на Меѓународниот кривичен суд. Во соопштението, неговото министерство ги наведе инструментите што САД ги разгледуваат во својата кампања против судот. Меѓудругото, САД би можеле да воведат забрани за влез на вработените во МКС или да ги заострат санкциите против судот и сродните организации. Дури се споменува и зголемен мониторинг на земјите „кои одбиваат да го отфрлат лажниот авторитет на МКС, а во исто време користат американска помош“, пишува Дојче Веле, пренесува Индех.хр.

САД во минатото постојано вршеа притисок врз МКС, но новиот пристап го привлече вниманието на експертите за меѓународно право ширум светот.

„САД и Марко Рубио сега во суштина јавно го објавија она што се случува повеќе од една година – имено дека САД користат дипломатски притисок и разни средства за да влијаат врз другите држави да ги променат своите ставови, а делумно и нивните модели на гласање, кога станува збор за МКС“, вели Андреас Шилер, заменик-шеф на Програмата за меѓународни злосторства и правна одговорност во Европскиот центар за уставни и човекови права (ECCHR) во Берлин.

„Фактот дека сега се прогласува за кампања дополнително покажува дека станува збор за стратешки осмислен пристап, дека покриеноста е поширока и дека и други држави кои не се членки на МКС се обидуваат да се вклучат за да извршат притисок“, рече Шилер во интервју за ДВ.

САД не се земја-членка на Меѓународниот кривичен суд, па затоа злосторствата извршени на нејзина територија не можат да се гонат во Хаг. Сепак, МКС е надлежен кога некој е обвинет за злосторства извршени на територијата на земја-членка. На пример, врз основа на ова, беа издадени налози за апсење на рускиот претседател Владимир Путин и израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху.

Постоењето на МКС може да се објасни со лекции од историјата. По Втората светска војна, Нирнбершките судења против дел од нацистичкото раководство претставуваа еден вид раѓање на меѓународното кривично право. Кога беа основани трибунали за воени злосторства во 1990-тите, по војната во поранешна Југославија и геноцидот во Руанда, имаше растечка побарувачка за постојана институција. Според Каи Амбос, експерт за меѓународно право на Универзитетот во Гетинген, ова е „фундаментално прашање на одговорност“, без разлика дали станува збор за Украина, Иран или Газа.

„Не може да се прифати да се извршуваат толку сериозни злосторства, без оглед на конфликтот, и главните сторители, особено шефовите на држави и други водечки личности, да останат неказнети. Ништо едноставно не се случува. Тоа е неприфатливо за жртвите, но и за сите нас“, изјави Амбос за ДВ.

Во кратко видео обраќање, Марко Рубио рече дека судот го загрозува целиот правен систем на САД:

„Службеници за гранична заштита кои ги отстрануваат насилните криминалци од нашата земја. Американски маринци кои ги ризикуваат своите животи бранејќи ја нашата земја. (…) Ако останеме пасивни, сите тие би биле оставени на милост и немилост на странски судии илјадници милји оддалечени“, рече американскиот државен секретар.

Во моментов нема постапки против граѓани на САД пред Меѓународниот кривичен суд. Активностите на граничните службеници на ICE главно се одвиваат во рамките на САД, каде што МКС и онака нема надлежност. Ситуацијата е поинаква кога станува збор за целни убиства на наводни трговци со дрога во Карибите. Поранешниот главен обвинител на МКС, Луис Морено Окампо, во ноември оцени дека ова може да биде можно злосторство против човештвото.

Каи Амбос сега стравува дека таканаречениот „ефект на замрзнување“ би можел дополнително да се интензивира, што значи дека, на пример, обвинителите во Меѓународниот кривичен суд би можеле да бидат поблаги кон американските осомничени.

„Имаме и проблем со прекумерната усогласеност, па компаниите надвор од САД велат: повеќе не соработуваме со оваа институција бидејќи тоа би можело да го загрози нашиот бизнис во Америка.“

Минатата година, американскиот Стејт департмент воведе серија санкции против МКС и поединечни судии. Како одговор на тоа, судот дополнително ја намали својата зависност од САД, на пример со замена на канцелариските апликации на Мајкрософт со германски производи со отворен код.