Анализата на податоците за банкроти и новоосновани компании во земјите од Западен Балкан и Словенија покажува дека регионот поминува низ фаза на истовремен раст и реструктуирање, во која затворањето на компаниите честопати значи прераспределба на пазарните позиции, а не нужна стагнација. Податоците од рејтинг-агенцијата CompanyWall покажуваат дека, од регионална гледна точка, заедничкиот именител на сите пазари е високиот промет во угостителскиот, трговскиот и градежниот сектор.

Сите овие активности се прифатливи, но подлежат на конкуренција и промени во трошоците. Растот на ИТ и консултантски услуги во сите земји зборува за долгорочен премин кон економија базирана на знаење. Зголемениот број на новоосновани фирми, дури и во средина со значителен број банкроти, покажува дека претприемачкиот дух останува силен – но и дека пазарот брзо ги филтрира неодржливите бизнис-модели.

Врз основа на податоците што ни ги достави компанијата за кредитен рејтинг CompanyWall за банкроти и новоосновани компании во Хрватска во периодот од 2022 до 2024 година, може да се забележи сложена економска слика која истовремено покажува знаци на отпорност, но и изразени структурни слабости, особено во одредени сектори.

Бројот на компании што банкротирале во Хрватска значително варира во текот на набљудуваниот период. Во 2022 година се регистрирани дури 6.027 банкроти, што е исклучително високо ниво, делумно како резултат на одложените проблеми од периодот на пандемијата. Во 2023 година, бројот на банкроти се намали на 4.621, што претставува пад од речиси 23 проценти и може да се протолкува како привремена стабилизација на деловното опкружување.

Сепак, во 2024 година, влошувањето се случува повторно, кога бројот на банкроти се искачува на 5.683, што потврдува дека фундаменталните проблеми во одредени гранки на економијата не се систематски решени. Структурата на банкротите по индустрија покажува кои сектори се најранливи. На прво место се активностите за подготовка и послужување пијалаци, со дури 854 банкроти, што укажува на проблемите предизвикани од растот на трошоците за работна сила, енергијата и киријата во угостителскиот сектор. Сличен заклучок може да се извлече и за активностите на рестораните и другите објекти за подготовка и послужување храна, каде што се евидентирани 594 банкроти.

Иако туризмот останува еден од главните столбови на хрватската економија, овие податоци покажуваат дека голем број помали угостителски субјекти имаат тешкотии да ја одржат ликвидноста во услови на зголемена конкуренција и зголемување на трошоците.

Во исто време, податоците за бројот на новоосновани компании укажуваат на силна претприемачка динамика. Во 2022 година беа основани 26.052 нови компании, во 2023 година 28.269, додека во 2024 година тој број се зголеми на 31.511.

Најголем број новоосновани компании во 2024 година е забележан токму во градежниот сектор, каде што беа основани 3.164 компании, што дополнително го нагласува парадоксот на оваа дејност – таа е истовремено меѓу лидерите по бројот на стечаи и по бројот на нови влезови на пазарот. Сличен модел е видлив и во деловниот и менаџерскиот консалтинг, со 2.771 новоосновани фирми, како и во компјутерското програмирање, со 2.201 нови субјекти.

Врз основа на достапните податоци од компанијата за кредитен рејтинг CompanyWall за бројот на банкроти и новоосновани компании во Србија во периодот од 2022 до 2024 година, може да се забележат неколку важни трендови кои ја одразуваат состојбата на економијата, како и структурните промени во рамките на одредени индустрии. Во 2022 година биле отворени 423 стечајни постапки, а во 2023 година тој број би се намалил на 395, што претставува пад од околу седум проценти. Сепак, нов раст е забележан веќе во 2024 година, кога 420 компании банкротираа, речиси на нивото од 2022 година.

Анализата на структурата на стечаите по индустрии покажува дека најголемиот број компании што престанале да работат се наоѓаат во сектори со силна конкуренција и релативно мали почетни инвестиции за започнување бизнис. Неспецијализираната трговија на големо убедливо води со 143 стечаи, што може да укажува на презаситеност на пазарот, притисок врз маржите, но и на сè поизразено присуство на големи дистрибутивни синџири и дигитални платформи- пишува Бизнис.рс.

Градежниот сектор, исто така, евидентираше значителен број стечаи, особено во областа на станбената и нестанбената изградба, каде што се регистрирани 46 стечаи, како и во други специфични градежни работи со 29 случаи. Експертите од овој сектор наведуваат дека причините може да бидат порастот на цените на материјалите, промените во динамиката на инвестициите и зависноста од големи инфраструктурни и станбени проекти.

Консалтинг активностите поврзани со бизнисот и менаџментот се меѓу активностите со најголем број стечаи – 43 компании, што е интересно со оглед на тоа што станува збор за сектор кој истовремено бележи најголем број новоосновани компании. Слична ситуација е забележана и во угостителската индустрија – рестораните и мобилните угостителски објекти регистрирале 40 банкроти, додека хотелите и сличните сместувачки капацитети имале 15, што потврдува дека овој сектор е особено чувствителен на промените во навиките на потрошувачите, сезонската зависност и растот на трошоците за работна сила и енергија.

Патниот товарен транспорт, со 30 банкроти, е исто така издвоен како индустрија под притисок, поради зголемувањето на цените на горивата, одржувањето на возилата и недостигот на работна сила. Во земјоделството, одгледувањето жито, мешунки и маслодајни растенија регистрирало 21 банкрот. ИТ секторот, иако се смета за стабилен и перспективен, исто така има одреден број банкроти, па во компјутерското програмирање се регистрирани 18 компании кои престанале да работат.

Кога станува збор за пропаднати компании во Црна Гора, видливо е постепено намалување на бројот на банкроти: од 509 во 2022 година, на 436 во 2023 година и 393 во 2024 година. Тој тренд укажува на стабилизација на деловниот сектор по период на зголемен притисок. Сепак, структурата на банкротите покажува дека најизложени се токму активностите што зависат од потрошувачката и туризмот – рестораните, угостителските објекти и услугите за пијалаци заедно сочинуваат голем дел од затворените компании.

Трговијата на големо и мало, исто така, забележа значителен број банкроти. Во исто време, градежниот сектор и консултантските услуги покажуваат дека дури и активностите поврзани со инвестиции и деловно консултирање не се имуни на пазарните корекции.

Во исто време, бројот на новоосновани компании во Црна Гора останува висок – 7.862 во 2024 година. Повеќето нови компании се создаваат во градежништвото, трговијата и угостителството – истите сектори каде што беа регистрирани голем број банкроти. Ова укажува на цикличниот карактер на пазарот. Особено е важен растот на ИТ и консултантски активности, што зборува за диверзификација на економијата кон услуги со поголема додадена вредност.

Словенија покажува поинаква динамика. По намалувањето на бројот на банкроти од 932 во 2022 година на 858 во 2023 година, 2024 година носи зголемување на 996. Зголемувањето на банкротите е концентрирано во транспортот, градежништвото и деловниот консалтинг – сектори директно поврзани со инвестициските циклуси и меѓународните текови на стоки. Угостителството и трговијата исто така се рангираа високо, што укажува на сличен потрошувачки притисок како и остатокот од регионот.

Сепак, Словенија бележи силен раст на деловната активност: дури 17.754 новоосновани компании во 2024 година. Доминираат консултантски услуги, завршни работи во градежништвото и ИТ секторот. Голем број нови компании во областа на сместувањето и образованието укажува на раст на пазарот на услуги, флексибилни модели на работа и микропретприемништво. Овој контраст – голем број банкроти со уште поголем број нови фирми – може да се протолкува како знак на динамична, но конкурентна економија.

Постои специфичен тренд во Босна и Херцеговина. По скокот на банкроти од 167 во 2022 година на 287 во 2023 година, 2024 година носи мал пад на 269. Најголем број банкроти е забележан во земјоделството – поточно во производството на овошје. Ова може да значи дека проблемот со опстанокот на пазарот е под директно влијание на климатските, ценовните и извозните промени. Угостителството и трговијата остануваат ризични активности, додека присуството на фармацевтскиот сектор меѓу банкротите укажува на нарушувања на локалниот пазар.

Во исто време, БиХ бележи силен раст на бројот на нови компании – над 16.000 во 2024 година. Доминираат ИТ, угостителските и услугите за одржување на возила. Растот на енергетскиот сектор кај новоформираните фирми укажува на интерес за производство на електрична енергија, што може да биде поврзано со инвестиции во локални извори.