Ново истражување покажува дека голем дел од нашето секојдневно однесување и размислување не се води од свесна волја, туку од автоматски невролошки процеси што се одвиваат „под нивото на свеста“. Со други зборови, мозокот поголем дел од денот функционира на начин што може да се нарече „автопилот“, каде што без голем свесен напор извршувате рутински задачи, реагирате на познати ситуации и се движите низ животот врз основа на претходни навики и меморирани модели, пренесува порталот „СајТекДејли“ (ScyTechDaily).

Ова откритие ја менува перцепцијата за човечката внимателност, одлуки и секојдневна ефикасност, бидејќи укажува дека значителен дел од нашите мисли, чувства и постапки не бара постојан свесен надзор на мозокот.

Истражувањето било спроведено на неколку стотици учесници со помош на напредни техники за снимање на мозочната активност и следење на однесувањето во подолг временски период. Тоа покажало дека околу две третини од времето мозокот функционира со автоматизирани образци, без активн0 свесно внимание. Овие режими вклучуваат секојдневни задачи како пешачење по позната рута, разговори на добро познати теми, возење по секојдневна рута, како и ментално разгледување планови или сеќавања без активно свесно насочување. Автоматската работа на мозокот овозможува заштеда на енергија и ослободување на когнитивни ресурси за ситуации кои бараат сложена анализа и донесување одлуки.

Ова не е сосема изненадувачко ако се погледне како мозокот функционира на биолошко ниво. Човечкиот мозок троши голем дел од енергијата на телото, дури и кога не изгледа дека е активен. За да биде ова одржливо, еволутивно се развил систем каде рутинските и познати образци — како секојдневни задачи — се „префрлаат“ на автоматски механизми, ослободувајќи го свесното внимание за сложени проблеми или ненадејни промени во околината. Во пракса, тоа значи дека повеќето од нас се будиме, извршуваме безброј мали задачи во текот на денот и го завршуваме денот без да размислиме за секој чекор — токму затоа што мозокот се води по рутина.

Во научни термини, оваа автоматска активност е поврзана со работата на мозочни мрежи што овозможуваат имплицитно паметење и процедурна меморија — вид меморија што не бара свесно присетување за да се користи. Во текот на животот, создадовме огромна база на образци: како да се облечеме, како да комуницираме, како да возиме велосипед или автомобил, како да извршуваме задачи на работа. Кога некоја задача се повторува доволно пати, мозокот ја „префрла“ од свесните, внимателно контролирани невронски патишта во оние што функционираат речиси автоматски, слично како што учиме да пешачиме без да размислуваме за секој чекор.

Важно е да се разбере дека „работење на автопилот“ не значи дека сме несвесни или дека мозокот не работи; напротив, тој работи многу интензивно, но користи различни механизми од оние што се активираат кога свесно анализираме нова ситуација. Автоматските режими вклучуваат поврзување на сетилната перцепција, меморијата и претходното искуство, така што познатите ситуации минуваат низ мозокот брзо и ефикасно, без потреба за внимателно размислување. Ова штеди енергија и создава капацитет за фокусирање на неочекувани или сложени настани, како учење нова задача, решавање проблеми, донесување важни одлуки или реагирање на опасност.

Еден од интересните заклучоци на истражувањето е дека една третина од денот останува достапна за свесна обработка и проценка — односно, додека автоматските режими се грижат за рутината, преостанатиот дел од времето мозокот активно ја користи вниманието и свеста за сложени ментални задачи. Тоа вклучува ситуации кога се соочуваме со непознати информации, планираме идни чекори, преиспитуваме одлуки или учиме нешто ново. Тогаш се активираат области на мозокот поврзани со работната меморија, контрола на импулси и апстрактно размислување.

Овие сознанија имаат широка примена — од секојдневното функционирање до здравствената и психолошката пракса. На пример, многу форми на стрес, анксиозност и когнитивни нарушувања можат да бидат поврзани со дисбаланс помеѓу автоматските и свесните режими на мозокот. Ако мозокот премногу често се „префрла“ на автопилот, без доволно свесна контрола и проценка, тоа може да доведе до импулсивни реакции, грешки во проценка или неконструктивни обрасци на однесување. Наспроти тоа, свесното внимание овозможува рефлексија, планирање и донесување одлучни и промислени одлуки.

Ова истражување исто така покажува дека концептот на „свесна контрола“ над сопствените мисли и дела не е толку едноставен како што го замислуваме интуитивно. Нашето чувство на самосвесност и контрола е делумно реално, а делумно резултат на длабоко вградените автоматски процеси кои делуваат „зад сцената“. Разбирањето како мозокот балансира помеѓу автоматизмот и свесното размислување може да помогне во развојот на образовни, терапевтски и вежби за внимание што ја подобруваат контролата и флексибилноста на менталните процеси.

Истражувањето нè потсетува дека не сме роботи што ја извршуваат однапред програмираната рута, но нашите когнитивни способности функционираат со поддршка на високо развиени механизми за автоматизација. Балансот помеѓу „автопилотот“ и свесните одлуки ни овозможува лесно да се движиме низ рутинските аспекти на животот, а истовремено да останеме способни за креативност, учење и адаптација кога е навистина потребно.