Фразата „европско враќање на нуклеарната енергија“ сè повеќе го опишува моменталниот пресврт во енергетската политика на Европската Унија, каде што нуклеарната енергија се смета за клучна алатка за постигнување енергетска независност, намалување на емисиите на CO₂ и стабилизирање на мрежата во ерата на растечка побарувачка на енергија поради центрите за вештачка интелигенција и електричните возила. Овој тренд е забрзан од енергетската криза предизвикана од војната во Украина и напуштањето на рускиот гас и нафта. Иако некои земји како Германија и Австрија сè уште се скептични, повеќето земји-членки на ЕУ сега ја поддржуваат нуклеарната енергија како дел од „зелената“ транзиција.

По рускиот напад врз Украина, Европа сфати колку е ранлива на зависноста од увоз на фосилни горива. Нуклеарната енергија е стабилен извор што може да ги замени гасот и јагленот, а ураниумот е достапен од неколку извори, вклучувајќи ги Канада и Казахстан. Европскиот зелен договор има за цел да биде климатски неутрален до 2050 година, со намалување од 55 проценти на емисиите на стакленички гасови до 2030 година.

Нуклеарната енергија не произведува CO₂ за време на работата, а во 2022 година Европската Унија ја вклучи во својата „зелена таксономија“ – класификација на одржливи инвестиции, што отвора пристап до средства. Според проценките, побарувачката за електрична енергија во Европа ќе се зголеми за 50-80 проценти. Обновливите извори како што се ветерот и сончевата енергија сè уште не можат да произведат толку многу енергија, па затоа нуклеарната енергија треба да служи како „батерија“ за стабилност на мрежата.

Европскиот комесар за меѓународна соработка и развој, Јозеф Сикела, поранешен чешки министер за индустрија, вели дека е јасно дека Европа не може да живее во идеализиран вредносен меур.

„Нуклеарната енергија, заедно со обновливите извори на енергија, може да игра клучна улога во решавањето на предизвиците со кои се соочуваме, од стабилноста на мрежата до декарбонизацијата и безбедноста на снабдувањето“, вели Сикела.

„Зелените“ еколошки групи се едногласни во осудата на ваквите планови. Тие се плашат дека ќе ја поништат целата работа што е направена за заштита на животната средина со години.

Томас Луис од Европската мрежа за климатска акција вели дека лобистите ја користат војната како изговор за да не инвестираат во заштита на климата.

„Тие сакаат да ги намалат своите трошоци. А нуклеарните централи не можат да се градат брзо, па приказната за стабилноста на системот едноставно не е вистинита“, тврди Луис.

Службениците на ЕУ велат дека е можно да се усогласат заштитата на климата и нуклеарниот развој. Решението се мали модуларни реактори (SMR) – помали, поевтини и побезбедни од класичните големи нуклеарни централи. ЕУ ја започна Европската индустриска алијанса за SMR во 2024 година за да го забрза нивното воведување. Оваа иницијатива ги здружува индустриските, истражувачките и политичките актери со цел да се забрза развојот, демонстрацијата и имплементацијата на мали модуларни нуклеарни реактори во Европа до почетокот на 2030-тите.

Иницијативата е дел од Европскиот зелен договор и има повеќе од 350 членови, вклучувајќи големи компании, истражувачки организации, стартапи, финансиски институции, локални власти и невладини организации. Досега е усвоен петгодишен план за развој, а одобрени се пилот-проекти во Чешка, Полска и Франција.

Нуклеарната енергија учествуваше со 24 проценти во вкупното производство на електрична енергија во ЕУ минатата година. Во јуни оваа година, Европската комисија го објави својот осми извештај за нуклеарните програми, кој покажува дека нуклеарната енергија ќе бара значителни инвестиции – приближно 241 милијарда евра до 2050 година.