Би очекувале дека еден огромен соларен проект што покрива дел од пустина на голема надморска височина ќе биде лоша вест за луѓето чии овци пасат таму. Да се огради земјиштето, да се постават неколку милиони соларни панели и локалното население да се пресели на друго место, тоа е вообичаеното сценарио кај ваквите инфраструктурни проекти од големи размери.

Но, она што се случува во комплексот Талатан во Кингхаи-Ксизанг, на североисточниот раб на Тибетската Висорамнина, е сосема спротивно.

Три години по поставувањето на панелите во индустриски размери, сточарите таму пасат повеќе овци на повеќе трева отколку пред почетокот на изградбата.

Клучни детали

Најголемата соларна електрана во светот, сосема ненамерно, претворила речиси целосно песочна пустина во функционално пасиште. Локалното население и нивните овци станале неочекувани добитници од оваа преобразба, пишува кинеската новинска агенција Ксинхуа.

Податоците од самиот оператор покажуваат дека брзината на ветерот се намалила за 50 отсто, а вегетациската покривка достигнала 80 отсто за само три години. Но, научните истражувања и стручните анализи што стојат зад овие бројки ја прават приказната навистина интересна.

Ако дел од неплодната високопланинска пустина Гоби може да се претвори во продуктивно земјиште под соларни панели, тогаш многу од досегашните претпоставки за компромисите меѓу обновливите извори на енергија и користењето на земјиштето треба сериозно да се преиспитаат.

Накратко, панелите го намалуваат влијанието на ветерот, ја ладат почвата и ја задржуваат влагата. Поради тоа, тревата почнува да расте. И тоа во толкава мера што операторот на електраната денес има потреба од овци за да спречи вегетацијата да ги засенува панелите и да создава зголемен ризик од пожари во зимскиот период.

Сточарите добиваат бесплатни пасишта, енергетската компанија добива природно и бесплатно одржување на теренот, а дел од Гоби кој некогаш бил речиси само песок денес е претворен во функционално тревно подрачје под соларните панели.

Електрана поголема од просечен град

Талатан се наоѓа во округот Гонгхе, во Тибетската автономна префектура Хаинан, а нејзините размери навистина е тешко да се замислат. Комплексот го развила компанијата „Хуангхе хидроенергија“. Бидејќи се води како единствен објект, тој е прогласен за најголема соларна електрана во светот и по површина и по производство на електрична енергија.

Инсталираниот капацитет брзо растел. Според податоците на кинеската влада, во средината на 2024 година изнесувал околу 8.430 мегавати, а до 2026 година комплексот достигнал приближно 21 гигават и произведувал повеќе од 18.000 гигават-часови електрична енергија годишно.

По целосното завршување, фотонапонскиот парк треба да зафаќа 609 квадратни километри, со повеќе од седум милиони панели и над 60 различни соларни оператори во рамките на истиот ограден простор.

Еден дел од овој комплекс, фотонапонскиот парк Гонгхе со површина од околу 64 квадратни километри, бил предмет на најдетални научни истражувања. Токму таму се случило нешто необично.

Како пустината станала пасиште?

Пред изградбата, подрачјето на Талатан било исклучително неплодно. Кинеските државни медиуми наведуваат дека 98,5 отсто од површината била покриена со песок, а сточарите секоја година морале да ги водат стадата на големи растојанија за да најдат доволно трева за исхрана.

Потоа биле поставени соларните панели, кои создале своевиден микроклиматски ефект во близина на почвата. Помалку директна сончева светлина што стигнува до земјата значи и помало испарување на влагата. Тимовите за одржување повремено ги мијат панелите, а водата се слева во почвата. Во исто време, брзината на ветерот се намалува бидејќи редовите панели функционираат како заштитни појаси.

Според резултатите од далечински истражувања спроведени во соработка со Технолошкиот универзитет во Сиан, брзината на ветерот се намалила за 50 отсто, испарувањето на почвата за околу 30 отсто, а вегетациската покривка достигнала 80 отсто за само три години.

Иако овие податоци ги објавила самата енергетска компанија, научна студија објавена во списанието „Саентифик репортс“, спроведена од истражувачи од Технолошкиот универзитет во Сиан и Универзитетот Кингхаи, покажала дека условите во рамките на соларниот парк Гонгхе се значително поповолни од оние во околната пустина кога станува збор за влажноста на почвата, вегетацијата и микробиолошкиот живот.

Истражувачите заклучиле дека проектот имал „позитивно влијание врз еколошката средина“. Тревата се обновила до таа мера што почнала да ги засенува соларните модули.

Овците ја пасат тревата

Тука сточарите повторно влегуваат во приказната. Тревата што расте под панелите ја намалува ефикасноста на производството на електрична енергија и претставува потенцијален проблем. На некои места пораснала и повеќе од еден метар, доволно за да ги засени панелите и да ја намали нивната ефикасност.

Наместо да ангажира работници за косење или да користи хербициди во близина на извори на вода за пиење, операторот склучил договори со околните села – сточарите можат бесплатно да ги носат своите овци да пасат во паркот.

Целиот систем бил приспособен за присуство на животни. Техничарите го зголемиле растојанието меѓу редовите панели од три на пет метри и ја подигнале висината на конструкциите од 50 сантиметри на меѓу 1,5 и 1,8 метри, за овците непречено да можат да минуваат под нив. Првите панели поставени во 2012 година биле прениски, додека поновите биле проектирани токму за оваа намена.

Денес системот за испаша функционира на следниов начин: слободната испаша трае од јуни до октомври секоја година; околу 66 квадратни километри пасишта во сопственост на компанијата, внатре во оградениот простор, им се достапни на сточарите; префектурата воспоставила 32 фотонапонски еко-пасишта и 56 централизирани локации за испаша; повеќе од 20.000 овци од 18 околни села секоја година пасат во паркот; годишното производство на трева изнесува околу 110.000 тони, а според процените на еден локален функционер достигнува и до 118.000 тони, доволно за исхрана на приближно 200.000 овци.