Се чувствувате под постојан стрес? Еве што навистина му помага на нервниот систем
Веројатно сте слушнале луѓе како велат дека нивниот нервен систем е „преоптоварен“ или „нерегулиран“ кога минуваат низ периоди на силен стрес. Можеби на социјалните мрежи сте наишле и на совети како да го „излечите“ или „ресетирате“ вашиот нервен систем. Но, како всушност функционира нервниот систем? И дали навистина може да биде преоптоварен и потоа да се „ресетира“?
Препорачано
Автономниот нервен систем ги контролира телесните функции што не се под наша свесна контрола, како што се работата на органите, регулирањето на телесната температура и емоционалните реакции. Тој се состои од две гранки – симпатички и парасимпатички нервен систем. Симпатичкиот нервен систем ни помага да се справиме со стресни ситуации, активирајќи ги механизмите за преживување – борба, бегство, замрзнување или потчинување. Парасимпатичкиот нервен систем има спротивна улога – му помага на организмот да се врати во нормална состојба откако реакцијата на стрес ќе се смири, пишува „Саенс алерт“.
Иако човечкиот организам еволуирал така што добро реагира на непосредни закани, системот задолжен за реакција на стрес не е особено ефикасен кога станува збор за хроничните стресови на современиот живот, како што се големиот обем на работа, финансиските проблеми или долготрајниот притисок од усогласување на грижата за семејството со секојдневните обврски.
Поимот „преоптоварен нервен систем“ нема јасна медицинска дефиниција, но најчесто се користи за да ги опише физичките последици од стресот кога чувствуваме дека ситуацијата ги надминува нашите способности за справување.
Тоа може да се случи кога сме изложени на бројни проблеми врз кои немаме контрола или кога немаме време да се опоравиме од една стресна ситуација пред да се појави следната.
Дали ова е современата верзија на „нервен слом“?
„Нервен слом“ е уште еден лаички термин, кој денес се смета за застарен и нема прецизна медицинска дефиниција.
Некогаш се користел за состојба во која човек целосно ја губи способноста да ги извршува своите вообичаени општествени улоги – како автомобил што застанал покрај патот – поради ненадејна и сериозна криза на менталното здравје.
Од друга страна, „преоптоварениот нервен систем“ се опишува речиси спротивно. Луѓето и понатаму можат да ги извршуваат секојдневните обврски, но се чувствуваат исцрпено, почувствително и потешко се справуваат со вообичаените животни предизвици.
Зошто нервниот систем стана толку популарна тема?
Нарушената регулација на нервниот систем одамна е препознаена како дел од биолошките механизми кај посттрауматското стресно нарушување (ПТСН). Но, нервниот систем, и идејата за негово „преоптоварување“, во последните години станаа популарни поими во литературата за самопомош, особено по пандемијата.
Една од причините е што денес подобро ги разбираме биолошките основи на емоциите. Во телото се случуваат физиолошки промени кои мозокот ги обработува и така настануваат емоционалните искуства. Во меѓувреме, популарност стекна и поливагалната теорија, која нуди еволутивно и неврофизиолошко објаснување за улогата на вагусниот нерв во автономниот нервен систем и често се поврзува со психолошките трауми.
Сепак, сè уште нема доволно истражувања што потврдуваат дека терапиите развиени врз основа на оваа теорија навистина се ефикасни. Покрај тоа, неодамнешен консензус потпишан од 39 експерти од сродни научни области ги оспори нејзините основни претпоставки.
Пошироко гледано, нашата опседнатост со нервниот систем можеби покажува тенденција емоционалната вознемиреност да ја гледаме како исклучиво биолошки или мозочен проблем, наместо како нешто што произлегува од нашите животни искуства. Користењето медицински термини како „преоптоварен нервен систем“ понекогаш изгледа полесно отколку едноставно да се каже дека сме преплавени од обврски или емоции.
Биолошките објаснувања за стресот и менталните нарушувања можат да ја намалат стигмата и чувството на срам, но истовремено создаваат впечаток дека проблемите се трајни и дека не можеме многу да влијаеме врз нив.
Постои и опасност од таканаречено „проширување на поимите“, кога дијагностички термини што обично се користат за сериозни состојби почнуваат да се применуваат и за сосема вообичаени животни искуства. Така, секојдневните проблеми лесно можат да се претворат во медицински или психијатриски дијагнози.
Зборувањето за „ресетирање на нервниот систем“ може да создаде впечаток дека нешто сериозно не е во ред со организмот, иако подемите и падовите во психичката и физичката состојба се нормален дел од животот.
На интернет може да се најдат најразлични „ресети“ – од длабоко дишење и престој во природа до велнес-програми што чинат и до 13.000 британски фунти дневно, а ги посетувале и поранешни членови на британското кралско семејство.
Иако нема ништо лошо во овие техники за самопомош – ниту во луксузните велнес-ретрити ако некој може да си ги дозволи – нема научни докази дека тие навистина можат да го „ресетираат“ нервниот систем или дека такво нешто воопшто е можно.
Како навистина да го намалите стресот?
Ако наместо за „преоптоварен нервен систем“ размислуваме за хроничен стрес, полесно можеме да препознаеме пристапи што се достапни и научно потврдени.
Истражувањата покажуваат дека редовната физичка активност, доволното количество сон и здравата исхрана придонесуваат за намалување на хроничниот стрес. Практиките на свесна присутност, медитацијата и вежбите за дишење можат да го намалат нивото на кортизол, хормонот на стресот, во крвта и плунката. Престојот во природа е поврзан со понизок крвен притисок и помало чувство на стрес. Исто така, создавањето или доживувањето уметност – без разлика дали станува збор за сликање, музика, танц или театар – може да помогне во справувањето со стресот и неговата превенција.
Доколку стресот стане интензивен или ви е потребна помош во примената на овие методи, побарајте стручна поддршка. Психолозите користат терапии чија ефикасност е научно потврдена и можат да помогнат во развивањето здрави стратегии за справување со стресот.
За разлика од идејата за „ресетирање“, вистинските и трајни промени најчесто се постепени и бараат континуирана посветеност. А најдобриот пристап е превенцијата. Доколку е можно, размислете како долгорочно да го направите секојдневниот живот поодржлив и полесен, пред телото да почне да испраќа физички сигнали дека е под преголем стрес.
