Се будите, станувате од кревет и наместо чувство на одмор ве пречекува непријатна мачнина. Кај некои луѓе трае само неколку минути, кај други се повторува речиси секое утро, а често исчезнува дури по појадокот или по првата чаша вода. Повеќето прво помислуваат дека причината е храната што ја јаделе претходната вечер или дека станува збор за минлива стомачна тегоба. Сепак, лекарите објаснуваат дека утринската мачнина може да има многу различни причини – од целосно безопасни до оние што бараат подетални испитувања, пишува „Е-клиника“.

Ако се јавува повремено и брзо поминува, најчесто нема причина за загриженост. Но, доколку се повторува со недели, станува сè поизразена или е придружена со други симптоми, не треба да се занемарува.

По цела ноќ на организмот често му недостига течност

Во текот на спиењето, организмот со часови не внесува вода, а преку дишењето и потењето губи одредена количина течности. Затоа многумина се будат благо дехидрирани, особено во летните месеци, по консумирање алкохол или ако претходниот ден биле физички активни.

Благата дехидратација може да предизвика не само жед, туку и мачнина, вртоглавица, главоболка и чувство на слабост. Добрата вест е што кај повеќето луѓе овие тегоби брзо исчезнуваат откако ќе испијат вода и ќе појадуваат.

Празниот желудник може да биде причина за непријатното чувство

Кај некои луѓе желудникот во текот на ноќта продолжува да лачи киселина и кога во него нема храна. Тоа може да предизвика чувство на непријатност или мачнина веднаш по будењето.

Утринската мачнина почесто се јавува кај лица кои вечераат многу рано, го прескокнуваат појадокот, подолго време постат, имаат дијабетес или земаат лекови што влијаат врз нивото на шеќер во крвта.

Ако тегобите редовно исчезнуваат по лесен оброк, причината може да биде токму празниот желудник или падот на нивото на гликоза.

Желудочната киселина често создава проблеми токму наутро

Една од честите причини за утринска мачнина е гастроезофагеалната рефлуксна болест (ГЕРБ). Додека лежиме, желудочната киселина полесно може да се враќа кон хранопроводот, особено ако вечераме непосредно пред спиење или ако оброкот бил обилен.

Освен мачнина, може да се јават:

• горчлив или кисел вкус во устата;
• печење зад градната коска;
• засипнатост;
• сува кашлица;
• чувство на грутка во грлото.

Голема анализа објавена во списанието Gut покажала дека од рефлуксна болест страдаат околу 13 проценти од светската популација, што ја прави едно од најчестите заболувања на дигестивниот систем. Токму поради положбата на телото за време на ноќта, многумина симптомите најсилно ги чувствуваат по будењето.

Некои лекови предизвикуваат мачнина токму по будењето

Мачнината може да биде и несакан ефект од терапијата. Тоа особено се однесува на:

• препарати со железо;
• одредени антибиотици;
• метформин;
• GLP-1 агонисти што се користат во лекувањето на дебелината и дијабетесот;
• одредени антидепресиви.

Ако тегобите се појавиле по воведување нов лек, треба да разговарате со лекар, но терапијата никогаш не треба да ја прекинувате на своја рака.

Понекогаш причината не е во желудникот

Мачнината не е секогаш поврзана со варењето. Таа може да се јави и при мигрена, низок или висок крвен притисок, инфекции, заболувања на внатрешното уво што влијаат врз рамнотежата и анксиозност.

Кај лицата кои страдаат од анксиозни нарушувања, утрото може да биде особено непријатно. Пред будењето природно се зголемува нивото на хормонот кортизол, кој го подготвува организмот за новиот ден. Кај почувствителните лица ова природно зголемување може да биде проследено со забрзана работа на срцето, стегање во стомакот и чувство на мачнина.

Што вели науката?

Истражувањата покажуваат дека мозокот и дигестивниот систем се многу повеќе поврзани отколку што некогаш се мислело. Научниците денес зборуваат за таканаречената оска мозок–црева, двонасочна комуникација помеѓу централниот нервен систем и дигестивниот тракт.

Преглед објавен во списанието „Нејчр ривјус гастроентеролоџи енд хепатолџи“ наведува дека стресот и емоционалната напнатост можат да ја променат подвижноста на желудникот и цревата, да ја зголемат чувствителноста на дигестивниот систем и да предизвикаат симптоми како мачнина, дури и кога нема органско заболување.

Кога утринската мачнина не треба да се игнорира?

Задолжително обратете се кај лекар ако:

• мачнината трае повеќе денови или постојано се повторува;
• е придружена со упорно повраќање;
• имате силна болка во стомакот;
• забележите крв во повраќаницата или црна столица;
• покрај мачнината имате силна главоболка, вртоглавица или нарушување на свеста;
• нагло губите телесна тежина или немате апетит.

Повремената мачнина по будењето најчесто не е знак на сериозно заболување и често може да се објасни со дехидратација, празен желудник или рефлукс. Сепак, ако се јавува од ден на ден или е придружена со други симптоми, вреди да побарате совет од лекар за да се открие вистинската причина и, доколку е потребно, да се започне со соодветно лекување.