Договорите што членовите на семејството на американскиот претседател Доналд Трамп ги склучуваат низ целиот свет, од Виетнам до Србија, будат сомнежи дека станува збор за експлицитна размена на услуги, односно корупција, но тоа е тешко да се докаже, пишува британски Гардијан.

Најстарите синови на Трамп, Доналд Џуниор и Ерик, формалните чувари на семејниот бизнис, водат глобална кампања за склучување договори – тие почнаа да градат нови терени за голф, добија дозвола за нови облакодери, го изнајмија брендот „Трамп“ и влегоа во бизнис потфат со голем капацитет во криптовалути, според Гардијан во текстот „Сите милиони на претседателот: Како семејството Трамп го претвора претседателскиот мандат во богатство“.

Од реизборот на Доналд Трамп пред една година, предупредувањата стануваат сè погласни дека американската демократија еродира од неговата употреба на претседателската моќ за унапредување на личните интереси, вели весникот, додавајќи дека она што е помалку разбрано – а можеби и поопасно – е штетата што ја предизвикува на други места.

„Обвинител во Србија кој е под притисок да отфрли голем случај, селани во Виетнам кои дознаваат дека ќе бидат избркани и осуден крипто бос од Персискиот Залив кој добива помилување – сите тие имаат нешто заедничко: се чини дека се поврзани со кампањата на семејството Трамп за акумулирање богатство низ целиот свет“, се наведува во текстот.

Впечатокот дека наклонетоста на Трамп може да се купи ги преобликува меѓународните односи, оценува „Гардијан“, но исто така го пренесува инсистирањето на Ерик Трамп дека постои „огромен ѕид“ помеѓу тоа заработување пари и позицијата на нивниот татко – најмоќниот човек во светот.

„Ништо што правам нема никаква врска со Белата куќа“, неодамна изјави Ерик за Си-Ен-Ен.

Зетот на Трамп и повремен дипломатски претставник, Џаред Кушнер, во чиј фонд Саудијците дале милијарди, неодамна рече:

„Она што луѓето го нарекуваат конфликт на интереси, јас го нарекувам искуство и доверливи односи што ги имаме низ целиот свет“, се вели во текстот.

Но, Кристофер Харисон, висок американски функционер за надворешна политика во времето на претседателот Џорџ В. Буш, кој сега ја предводи антикорупциската организација „Проект Деклептократија“, е еден од оние кои ги обвинуваат членовите на семејството Трамп за практикување на системот „плати за да играш“, кој им користи на оние кои соработуваат со семејството на претседателот, пишува лондонскиот весник.

Услуга за услуга?

И покрај обвинувањата за судир на интереси, што Белата куќа ги негира, не е докажано дека постои експлицитна размена на услуга за услуга. Но, деловните интереси на семејството Трамп покренуваат прашања за поништени пресуди, пренос на чувствителни технологии, олеснување на царините, склучени сојузи, истакнува „Гардијан“.

„Ако нешто од ова остава впечаток за злоупотреба на јавна функција за приватна корист – позната како корупција – експертите за етика стравуваат дека ги поканува другите владетели да го сторат истото“, се наведува во текстот.

За време на првиот мандат на Трамп (2017-2021), главната загриженост беше дали странските владетели ќе изнајмат скапи апартмани во неговиот хотел во Вашингтон за да стават пари во неговиот џеб. Трамп вети дека нема да има семејни бизнис договори во странство, но тоа ветување сега е отфрлено. И иако претседателот го вложи својот удел во семејниот бизнис во фондот, неговите финансиски поднесоци покажуваат дека профитот сè уште тече кон него, додаде весникот.

Генералштабот е еден од проектите

Како една од работните места на семејството Трамп низ целиот свет, Гардијан го споменува проектот што компанијата на Кушнер сака да го спроведе во Белград, на местото на поранешниот комплекс на Генералштабот, кој беше тешко оштетен во бомбардирањето на НАТО во 1999 година.

Едно магливо утро во Белград, две недели по победата на Трамп на изборите на 5 ноември, Естела Радоњиќ Живков, тогашна заменик-директорка на Републичкиот завод за заштита на културните споменици, затекна двајца службеници на Безбедносната и информативна агенција (БИА) како ја чекаат во нејзината канцеларија, пишува Гардијан.

Според весникот, агентите се претставиле учтиво, но ја предупредиле да не ја оспорува одлуката за уривање на поранешниот комплекс на Генералштабот со цел да се направи место за хотел и Трамп Тауер, јасно ставајќи ѝ до знаење дека во тој проект постои „државен интерес“.

Во договорот, до кој „Гардијан“ имал пристап, пишува дека станува збор за проект од „особено значење“, наведува весникот, додавајќи дека не станува збор за обичен инвеститор и дека „Трамп Тауер“, хотел вреден 500 милиони долари и станбена зграда ќе донесат „ненадминлив луксуз“ во главниот град на Србија.

„Гардијан“ исто така истакнува дека претседателот Александар Вучиќ, „пропагандистот на авторитарниот Милошевиќ кој владее со Србија од 2017 година, имал потреба од сојузници“.

„Масовните протести поради корупција растеа. Неговите години негување на односите со (рускиот претседател) Владимир Путин го оставија со малку пријатели на Запад. Но, тој имаше некои. Џаред Кушнер го посети градот неколку месеци претходно за да го започне проектот. Сè што беше потребно беше официјално одобрение“, пишува весникот.

Радоњиќ Живков ја сметаше интервенцијата на службата за државна безбедност во културните прашања за „невообичаена и загрижувачка“. Сепак, таа го игнорираше нивното предупредување и излезе јавно, но без успех – статусот на заштитено културно добро беше одземен за комплексот на поранешниот Генералштаб, потсетува Гардијан.

Во март, Доналд Трамп помладиот долета на „срдечен разговор“, како што рече Вучиќ, „за билатералните односи меѓу Србија и САД“ – тие имаа срдечен разговор во подкастот на синот на Трамп, додава лондонскиот весник.

Но, потоа изградбата на Трамповата кула во Белград беше доведена во прашање – главниот обвинител за организиран криминал Младен Ненадиќ го уапси директорот на Републичкиот завод за заштита на културни споменици, кој призна дека ги фалсификувал документите врз основа на кои е одземен статусот на комплексот на Генералштабот како заштитено културно добро, се наведува во соопштението.

Истрагата напредуваше и поранешниот функционер ги посочи блиските сојузници на Вучиќ во неа, но пратениците на владејачкото мнозинство донесоа закон на 7 ноември за да го олеснат напредокот на проектот за изградба на Трамповата кула, се додава во соопштението.

„Гардијан“ објавува дека се чини дека семејството Трамп несомнено добива посебен третман, но дека е помалку јасно што, ако воопшто, добил српскиот режим за возврат.

Весникот, исто така, ја објавува изјавата на српскиот министер за финансии Синиша Малог, кого го опишува како клучен сојузник на Вучиќ, дека „очигледно е дека проектот (недвижниот имот на Трамп) немал никакво влијание врз неодамнешните политички одлуки“.

Американските царини за Србија од 35 проценти се меѓу највисоките во светот, а во октомври САД воведоа санкции врз српската нафтена индустрија поради нејзиното мнозинско руско сопствеништво, потсетува весникот и ги цитира зборовите на Мали за Гардијан дека тврдењата за „неоправдано влијание“ не се поткрепени со докази.

Следни се Романија и Албанија

Соседите на Србија вклучуваат други кревки демократии во и надвор од ЕУ, како што се Романија и Албанија. Во последните месеци, семејството Трамп најави инвестиции во недвижнини во двете земји. И тој има големи планови на места каде што институциите се уште послаби, според Гардијан.

Весникот пишува дека најприродните сојузници на Трамп – прво во бизнисот, а сега и во политиката – долго време се владетелите на таканаречените петромонархии во Персискиот Залив, кои не ја гледаат разликата помеѓу интересите на нивните земји и интересите на нивните семејства.

Од минатата година, бизнисот на семејството Трамп во регионот се забрза, вклучувајќи терени за голф во Оман и станови на продажба во Дубаи, се вели во него.

Откако Трампови потпишаа договор за голф-центар со државна компанија во Катар во април, следниот месец американскиот претседател доби подарок – „летачка палата“ што ќе ја користи како претседателски авион, за потоа да испрати американски војници да ја заштитат малата држава од Персискиот Залив во октомври, потсетува Гардијан.

Во Саудиска Арабија, каде што веќе се во тек проекти за нови голф терени и хотели, во ноември се појавија вести за уште еден потенцијален потфат надгледуван од престолонаследникот Мохамед бин Салман, само неколку дена пред Трамп да се согласи да продаде борбени авиони Ф-35 на кралството, додаде весникот.

Ерик Трамп во центарот на вниманието во Виетнам

Гардијан, исто така, објавува дека Ерик Трамп бил во центарот на вниманието на мајската церемонија по повод поставувањето на камен-темелникот на новиот голф-комплекс на семејството Трамп во Виетнам вреден 1,5 милијарди долари.

Во земја каде што добивањето дозволи за изградба на недвижнини обично трае со години опструкција, потфатот на Трамп бил одобрен за три месеци, објави весникот.

Весникот додава дека еден месец пред церемонијата по повод поставувањето на камен-темелникот, Трамп вовел тарифи од 46 проценти за увоз на стоки во Виетнам, кои биле меѓу највисоките во светот. Сепак, во јули, Виетнам стана втората земја, по Велика Британија, што постигна царински договор со САД, благодарение на што американските тарифи беа повеќе од двојно зголемени – на 20 проценти.

„Иако нема докази дека намалувањето на тарифите било експлицитна награда за дозволување на изградбата на голф комплексот, прашањата остануваат отворени. Аналитичарите велат дека тој стил на склучување договори – кој покренува сомневања дека политичката фаворизација е на продажба – би можел да ги попречи антикорупциските реформи кои добиваат на интензитет“, се вели во текстот.

Во Индонезија, се додава, Министерството за заштита на животната средина ги прекина работите на одморалиштето на Трамп. За време на самитот за Појасот Газа во Египет во октомври, индонезискиот претседател Прабово Субианто беше снимен како разговара со Трамп, очигледно за деловните интереси на неговото семејство. „Може ли да се сретнам со Ерик“. Субианто го праша Трамп, кој одговори дека ќе му каже на синот да му се јави. „Тој е толку добар човек“, додаде Трамп.

„Гардијан“ ја објавува и пресметката на агенцијата „Ројтерс“, според која приходите на Трампови во првата половина од оваа година се зголемиле за 17 пати – од 51 милион долари на 864 милиони долари, од кои повеќе од 90 проценти не потекнуваат од недвижнини, туку од криптовалути.