Зошто некои луѓе доживуваат длабока старост без потешки хронични болести, додека други многу порано развиваат проблеми со срцето, крвните садови или меморијата?

Тоа прашање со децении ги интригира научниците ширум светот, особено кога станува збор за семејства во кои повеќе генерации живеат невообичаено долго.

Нова анализа на американски истражувачи сега укажува дека одговорот можеби не е само во генетиката, туку и во секојдневните навики кои се пренесуваат низ животот, па дури и низ генерации, наведува „Сајтек дејли“.

Научници од Универзитетот „Тафтс“ ги проучувале потомците на стогодишници во рамки на позната студија за стогодишници, еден од најдолгите и најпознати истражувачки проекти посветени на долговечноста.

Целта не била да се пронајде „тајната на бесмртноста“, туку да се разбере зошто одредени луѓе и во поодминати години остануваат физички витални, ментално зачувани и поотпорни на болести кои обично се поврзуваат со стареењето.

Резултатите покажале интересен образец: децата на стогодишниците во просек имаат поздрав начин на исхрана од своите врсници.

Почесто јадат риба, овошје и зеленчук, а поретко консумираат големи количини сол, индустриски преработена храна и додаден шеќер. Иако ваквите препораки не се нови, истражувачите биле особено заинтересирани од фактот што истиот образец се повторува токму кај луѓе кои имаат семејна историја на исклучителна долговечност.

Во текот на повеќегодишното следење, оваа група покажувала помал ризик од кардиоваскуларни заболувања, дијабетес тип 2 и мозочен удар. Кај многумина и когнитивните функции останувале зачувани подолго отколку што е вообичаено за нивната возраст. Научниците сметаат дека токму комбинацијата од генетика и животни навики може да игра клучна улога во тоа како организмот старее.

Една од причините поради кои вниманието е насочено токму кон рибата е високата содржина на омега-3 масни киселини. Овие соединенија учествуваат во регулирањето на воспалителните процеси, влијаат на еластичноста на крвните садови и се поврзуваат со помал ризик од нарушувања во работата на срцето.

Покрај тоа, омега-3 масните киселини се важни и за функцијата на мозокот, па се претпоставува дека можат да придонесат за побавно когнитивно опаѓање во текот на стареењето.

Овошјето и зеленчукот имаат поинаква, но подеднакво важна улога. Тие претставуваат богат извор на антиоксиданти, витамини и растителни влакна кои му помагаат на организмот да се избори со оксидативниот стрес. Станува збор за процес при кој доаѓа до постепено оштетување на клетките како последица на нормалниот метаболизам, но и на влијанието од надворешни фактори како загадување, стрес или хронични воспаленија. Со текот на времето, таквите оштетувања можат да придонесат за развој на срцеви заболувања, дијабетес, невродегенеративни болести и одредени видови рак.

Научниците денес сметаат дека хроничното, долготрајно воспаление претставува еден од клучните механизми на биолошкото стареење.

Исхрана богата со растителни намирници и здрави масти може да помогне во намалување на тие процеси, додека прекумерниот внес на шеќер и ултрапреработена храна делува во спротивна насока. Високиот внес на додаден шеќер се поврзува со инсулинска резистенција, нарушување на метаболизмот и зголемено таложење масно ткиво, додека премногу сол може дополнително да ги оптовари крвните садови и да придонесе за развој на хипертензија.

Особено е интересно што истражувачите не пронашле една „чудотворна“ намирница што го продолжува животот. Наместо тоа, се покажало дека најголемо значење имаат долгорочните модели на однесување.

Луѓето кои потекнуваат од семејства со долговечни членови често уште од детството усвојуваат слични навики – поедноставни оброци, повеќе домашна храна и помалку индустриски преработени производи. Таквите рутини потоа остануваат присутни со децении, создавајќи постепено поповолни услови за организмот.

Слични обрасци биле забележани и во таканаречените „сини зони“, региони во светот познати по голем број стогодишници. Меѓу нив се Окинава во Јапонија, Сардинија во Италија и грчкиот остров Икарија. Иако културите и начинот на живот се разликуваат, жителите на овие подрачја ги поврзуваат одредени заеднички карактеристики: повеќе движење во текот на денот, поедноставна и претежно природна исхрана, силни семејни врски и пониско ниво на хроничен стрес.

Сепак, стручњаците предупредуваат дека долговечноста никогаш не е резултат само на една одлука или една намирница. На процесот на стареење влијаат генетиката, физичката активност, квалитетот на сонот, стресот, општествените односи, економските услови и достапноста на здравствена заштита. Дури ни потомците на стогодишници не се целосно „заштитени“ од болестите на современото време.

Токму затоа, најголемото значење на оваа студија можеби не е во потрагата по формула за долг живот, туку во потврдата дека малите секојдневни навики имаат посилен ефект отколку што претходно се мислело.

Долговечноста веројатно не се крие во едно големо откритие, туку во низа навидум обични одлуки кои организмот ги поднесува и памети во текот на целиот живот.