Сината месечина што ќе се појави овој викенд е ретка небесна појава што уште еднаш покажува колку е фасцинантна механиката на нашиот Сончев Систем. Кога на 31 мај полната месечина ќе се издигне над хоризонтот, тоа ќе го означи појавувањето на сината месечина во 2026 година, пренесува „Би-би-си Скај ет најт магазин“.

Но тоа не е единствената причина поради која полната месечина кон крајот на мај 2026 година ќе биде вистинска астрономска реткост. Таа воедно ќе биде и таканаречена „микромесечина“, поим што е поврзан со издолжената орбита на Месечината околу Земјата и начинот на кој тоа влијае врз нејзината привидна големина во текот на годината.

Што претставува сината месечина?

Пред објаснувањето на поимот „микромесечина“, важно е да се разјасни што всушност значи „сина месечина“. Полната месечина на 31 мај 2026 година неформално се нарекува „сина месечина“ затоа што е втора полна Месечина во ист календарски месец. Сепак, тоа не е вистинската астрономска дефиниција.

Во астрономијата, сина месечина се појавува кога во едно годишно време — односно во периодот меѓу рамноденица и краткоденица — има четири полни месечини наместо вообичаените три. Во таков случај, третата од тие четири полни месечини се нарекува сина месечина.

Затоа полната месечина на 31 мај технички е таканаречена „месечна сина месечина“, а името само означува дека станува збор за дополнителна полна месечина. Тоа не значи дека месечината навистина ќе изгледа сино.

Што е „микромесечина“?

Причината поради која сината месечина на 31 мај ќе изгледа малку помала од вообичаено е поврзана со обликот на орбитата на Месечината околу Земјата. Месечината не кружи околу Земјата во совршен круг, туку по елипсовидна патека. Поради тоа, нејзината оддалеченост од Земјата постојано се менува. Перигеј е точката во која Месечината е најблиску до Земјата. Кога полната месечина се појавува во близина на перигејот, народски се нарекува „супермесечина“. Апогеј е точката во која Месечината е најдалеку од Земјата. Полната месечина што се појавува во близина на апогејот се нарекува „микромесечина“.

Полната месечина ќе го достигне својот максимум на 31 мај 2026 година во 8 часот и 45 минути според универзалното време, непосредно пред да стигне до апогејот. На 1 јуни 2026 година Месечината ќе биде најдалеку од Земјата — на растојание од 406.366 километри.

„Микромесечина“ се појавува само кога се совпаѓаат две работи: Месечината да биде полна и истовремено да биде најдалеку од Земјата.

Во моментот на целосен апогеј, микромесечината може да изгледа до 14 проценти помала од супермесечината и околу 6 проценти помала од просечната полна месечина.

Како ќе изгледа небесната појава?

Постојат две важни работи што треба да се знаат при набљудувањето на сината микромесечина на 31 мај 2026 година. Првата е дека Месечината нема да изгледа посина од вообичаено. Втората е дека, и покрај името, микромесечината веројатно нема значително да изгледа помала. Малкумина ќе ја погледнат и ќе помислат дека изгледа ситно.

Напротив, можно е да изгледа дури и поголема од вообичаено. Причината е што полните месечини во доцна пролет и лето не се искачуваат високо на небото како оние во есен и зима. Кога Месечината е ниско над хоризонтот, таа може визуелно да изгледа поголема поради оптички ефект познат како „илузија на месечината“.

Бидејќи оваа полна месечина ќе биде ниско над хоризонтот, за добро набљудување ќе биде потребен чист јужен хоризонт. Месечината ќе изгрева кратко по зајдисонце на југоисток, ќе се движи преку јужниот дел од небото и ќе зајде на југозапад пред изгрејсонце. Тоа значи дека сината микромесечина најдобро ќе може да се види кон југ околу полноќ.

Можно е да изгледа и портокалово или благо црвеникаво, бидејќи месечевата светлина ќе минува низ погуст дел од Земјината атмосфера — уште еден ефект што се јавува кога Месечината е блиску до хоризонтот. Во комбинација со оптичката илузија, тоа може да направи сината микромесечина на 31 мај всушност да изгледа голема и црвеникава.

Покрај неа ќе може да се забележи и прекрасна црвена ѕвезда од нејзината десна страна. Станува збор за Антарес — црвен суперџин и најсјајната ѕвезда во соѕвездието Скорпија.