Австрискиот градежен гигант „Штрабаг“ се соочи со најголемата казна поради нарушување на конкуренцијата во историјата на земјата, откако судот во Виена донесе правосилна одлука во долгогодишниот процес за местење на цени во градежниот сектор. Компанијата мора да плати 146 милиони евра, што претставува драматично зголемување на првичната казна од 45 милиони евра изречена во 2021 година. Одлуката следи по нови докази дека компанијата не ги открила сите информации додека соработувала со властите како таканаречен сведок соработник. Случајот е дел од големата истрага за градежен монопол кој според австриските институции функционирал со години и опфатил илјадници проекти низ целата земја. Вкупниот износ на казни поврзани со овој случај сега достигнува речиси 300 милиони евра, што според регулаторите претставува силна порака дека договорите за местење на цени и поделба на пазарот нема да бидат толерирани. Аферата повторно го отвори прашањето за контролата врз големите инфраструктурни проекти, бидејќи во нив се вложуваат огромни јавни средства и секое нарушување на конкуренцијата директно влијае врз даночните обврзници.

Ново судење и изгубен статус на сведок

Случајот повторно се најде пред суд откако австриската агенција за заштита на конкуренцијата откри нови информации поврзани со активностите на компанијата. Првичната истрага за градежниот картел започна во 2017 година по претрес во градежната фирма Костман, каде даночни инспектори пронајдоа документи кои упатуваа на долгогодишни договори меѓу повеќе компании за координација на цени и распределба на проекти. Истрагата се прошири на голем број фирми и на крајот доведе до казни од речиси 200 милиони евра. „Штрабаг“ во тој период доби значително помала казна затоа што се согласи да соработува со властите и да обезбеди информации за картелот.

Но подоцнежната истрага на обвинителството за економски криминал и корупција дојде до нови сознанија. Во интерни ревизорски документи се појавија три градежни проекти во кои биле евидентирани исплати кон конкурентски компании, што не било претходно пријавено на регулаторите. Токму овие информации ја натераа агенцијата повторно да побара судска постапка, со образложение дека компанијата не ја исполнила целосно обврската за соработка. Со тоа „Штрабаг“ го загуби статусот на сведок соработник, што беше клучно за значително повисоката казна. На последното рочиште во судот за заштита на конкуренцијата во Виена правните претставници на компанијата признаа дека информациите за трите проекти не биле доставени до институциите во рамките на програмата за соработка. Судот оцени дека токму овој пропуст е доволна причина за повторно отворање на случајот и за нова проценка на санкцијата.

Мрежа на договори во градежниот сектор

Истражителите го опишуваат случајот како најголемa афера со местење на тендери во градежниот сектор во австриската економија по Втората светска војна. Според нивните податоци, договорите меѓу градежните компании траеле од 2002 до 2017 година и опфатиле илјадници проекти во областа на високоградбата и нискоградбата, особено во патната инфраструктура. Компаниите наводно однапред договарале кој ќе добие одреден тендер, додека другите учесници доставувале понуди само формално за да создадат привид на конкуренција. На овој начин се влијаело врз цените и се намалувала реалната пазарна конкуренција.

Судот при утврдувањето на новата казна го земал предвид и фактот дека приходите на „Штрабаг“ во последните години значително се зголемиле. Компанијата во 2024 година остварила промет од околу 20 милијарди евра, па според закон максималната казна можела да достигне и десет проценти од тој износ. И покрај тоа што санкцијата е рекордно висока, таа е далеку под законскиот максимум. Раководството на компанијата соопшти дека ја прифаќа одлуката на судот за да избегне нов долг и неизвесен судски процес. Во исто време компанијата тврди дека дополнителната финансиска обврска нема да ги промени нејзините деловни прогнози за 2025 и 2026 година. За австриските власти случајот има и силна политичка димензија, затоа што договорите меѓу градежните компании за цени и тендери директно влијаат врз државните инвестиции, инфраструктурата и трошењето на јавните пари. Регулаторите нагласуваат дека строгите казни се неопходни за да се зачува довербата во пазарот и да се спречи повторување на вакви практики во иднина.