Од минималистички дизајни на зглобот до целосни „ракави“, уметноста на телото стана толку вообичаена што речиси и не привлекува внимание. Но, иако личното значење на тетоважата често е очигледно, биолошките последици се многу помалку видливи, пишува „Саенс алерт“.

Откако мастилото ќе навлезе во телото, тоа не останува на едно место. Под кожата, пигментите од тетоважите стапуваат во интеракција со имунолошкиот систем на начини што научниците дури сега почнуваат да ги разбираат.

Тетоважите генерално се сметаат за безбедни, но сè повеќе научни докази укажуваат дека мастилата за тетовирање не се биолошки неутрални. Клучното прашање веќе не е дали тетоважите внесуваат туѓи супстанции во телото, туку колку тие супстанции можат да бидат токсични и што тоа значи за долгорочното здравје.

Што содржат мастилата за тетовирање?

Мастилата за тетовирање се сложени хемиски мешавини. Тие содржат пигменти кои ја даваат бојата, течни носачи што помагаат мастилото да се распредели, конзерванси за спречување на микробен раст и мали количества нечистотии.

Многу од пигментите што денес се користат првично биле развиени за индустриски намени, како автомобилски бои, пластика и тонери за печатачи, а не за вбризгување во човечка кожа.

Некои мастила содржат траги од тешки метали, вклучувајќи никел, хром, кобалт, а повремено и олово. Тешките метали можат да бидат токсични при одредени концентрации и се добро познати како предизвикувачи на алергиски реакции и зголемена имунолошка чувствителност.

Мастилата можат да содржат и органски соединенија, меѓу кои азо-бои и полициклични ароматични јаглеводороди.

Азо-боите се синтетички бои широко користени во текстилот и пластиката. Под одредени услови, како долготрајна изложеност на сонце или при ласерско отстранување тетоважи, тие можат да се разложат на ароматични амини – хемикалии кои во лабораториски студии се поврзани со рак и генетски оштетувања.

Полицикличните ароматични јаглеводороди, често нарекувани ПАЈ, настануваат при нецелосно согорување на органски материјал и се присутни во саѓи, издувни гасови и прегорена храна. Црните мастила за тетовирање, најчесто направени од јаглеродна црна боја, можат да ги содржат овие соединенија, од кои некои се класифицирани како канцерогени.

Обоените мастила, особено црвените, жолтите и портокаловите, почесто се поврзуваат со алергиски реакции и хронични воспаленија. Делумно тоа се должи на металните соли и азо-пигментите, кои можат да се разложат во потенцијално токсични ароматични амини.

Каде завршува мастилото?

Тетовирањето подразбира вбризгување мастило длабоко во дермисот – слојот на кожата под површината. Телото ги препознава пигментните честички како туѓ материјал. Имунолошките клетки се обидуваат да ги отстранат, но честичките се преголеми за целосно да бидат исчистени. Наместо тоа, тие остануваат „заробени“ во клетките на кожата, што ја прави тетоважата трајна.

Мастилото, сепак, не останува ограничено само на кожата. Истражувањата покажуваат дека пигментните честички можат да мигрираат низ лимфниот систем и да се наталожат во лимфните јазли.

Лимфните јазли се мали структури што ги филтрираат имунолошките клетки и помагаат во координацијата на имунолошкиот одговор. Долгорочните здравствени последици од наталожувањето мастило во овие ткива сè уште не се целосно јасни, но нивната централна улога во имунолошката одбрана отвора загриженост за долготрајна изложеност на метали и органски токсини.

Тетоважите и имунолошкиот систем

Една понова студија сугерира дека често користените пигменти за тетовирање можат да влијаат врз имунолошката активност, да предизвикаат воспаление и да ја намалат ефикасноста на одредени вакцини.

Истражувачите утврдиле дека мастилото се апсорбира од имунолошките клетки во кожата. Кога овие клетки ќе умрат, тие ослободуваат сигнали што го одржуваат имунолошкиот систем активиран, што може да доведе до воспаление во блиските лимфни јазли и до два месеца.

Студијата покажала и дека присуството на мастило на местото на апликација на вакцината може да го измени имунолошкиот одговор на специфичен начин. Забележано е намалување на имунолошкиот одговор на вакцината против ковид-19. Ова не значи дека тетоважите ги прават вакцините небезбедни, туку дека пигментите можат, под одредени услови, да го нарушат имунолошкото сигнализирање – хемискиот систем преку кој имунолошките клетки комуницираат.

Во моментов, нема силни епидемиолошки докази што директно ги поврзуваат тетоважите со рак кај луѓето. Сепак, лабораториските и животинските студии укажуваат на потенцијални ризици. Одредени пигменти можат со текот на времето, или при изложување на ултравиолетова светлина или ласерско отстранување, да се разложат во токсични и понекогаш канцерогени нуспроизводи.

Бидејќи за развој на многу видови рак се потребни децении, овие ризици се тешки за директно проучување, особено имајќи предвид дека масовното тетовирање е релативно нов феномен.

Најчестите здравствени ризици

Најдобро документираните здравствени ризици од тетоважите се алергиските и воспалителните реакции. Црвеното мастило е особено поврзано со упорно чешање, оток и грануломи – мали воспалителни јазли што се формираат кога имунолошкиот систем се обидува да изолира материјал што не може да го отстрани.

Овие реакции можат да се појават месеци или години по тетовирањето и често се активираат од сончева светлина или промени во имунолошката функција. Хроничното воспаление е поврзано со оштетување на ткивата и зголемен ризик од болести. Кај лица со автоимуни состојби или ослабен имунолошки систем, тетоважите можат да претставуваат дополнителен ризик.

Ризик од инфекции

Како и секоја процедура што ја пробива кожата, тетовирањето носи одреден ризик од инфекции. Лошата хигиена може да доведе до инфекции со Staphylococcus aureus, хепатитис Б и Ц, а во ретки случаи и до атипични микобактериски инфекции.

Еден од најголемите предизвици во проценката на токсичноста на тетоважите е недостатокот на доследна регулатива. Во многу земји, мастилата за тетовирање се регулирани многу помалку строго од козметичките или медицинските производи, а производителите не секогаш се обврзани да ги наведат сите состојки.

Европската Унија воведе построги ограничувања за опасни супстанции во мастилата за тетовирање, но на глобално ниво надзорот и понатаму е нерамномерен.

Што значи ова за луѓето со тетоважи?

За повеќето луѓе, тетоважите не предизвикуваат сериозни здравствени проблеми, но тие не се без ризик. Тетоважите внесуваат супстанции во телото што никогаш не биле наменети за долгорочен престој во човечкото ткиво, а некои од нив можат да бидат токсични под одредени услови.

Главната загриженост е кумулативната изложеност. Како што тетоважите стануваат поголеми, побројни и пообоени, се зголемува и вкупниот хемиски товар. Во комбинација со сончева изложеност, стареење, промени во имунитетот или ласерско отстранување, овој товар може да има последици што науката сè уште не ги открила целосно.

Тетоважите остануваат моќна форма на самоизразување, но истовремено претставуваат и доживотна хемиска изложеност. Иако сегашните докази не укажуваат на широко распространета опасност, сè поголемиот број истражувања отвора важни, сè уште неодговорени прашања за токсичноста, влијанието врз имунолошкиот систем и долгорочното здравје.

Со оглед на тоа што тетовирањето продолжува да расте на глобално ниво, потребата од подобра регулатива, поголема транспарентност и континуирани научни истражувања станува сè потешко да се игнорира.

Интервју со Ивана Горичан, тату-артистка: Чувството е прекрасно кога нечија кожа станува платно за мојата уметност