Кратките видеа кои се актуелни на интернет од забава се претворија во постојано присуство во животот на многу деца. Она што некогаш беше начин за исполнување на слободното време, сега стана начин на кој младите се релаксираат, комуницираат и формираат мислења, додека интернет-платформите привлекуваат стотици милиони малолетници преку бесконечно персонализирани содржини, пишува „ Саенс алерт“ (Science alert).

Овие апликации делуваат забавно и интимно, нудејќи  хумор, трендови и социјално поврзување, но нивниот дизајн поттикнува долги сесии на брзо менување на истите, кои може да бидат тешки за контролирање од страна на младите корисници. Тие не се создадени за деца, иако многу деца ги користат секојдневно и често сами.

За некои деца кои сè уште не се тинејџери, овие платформи помагаат во градењето на идентитетот, поттикнуваат интереси и одржуваат пријателства. За други, постојаниот тек на содржини го нарушува сонот, ги брише границите и го одзема времето за размислување и значајни интеракции.

Проблематичната употреба не е толку поврзана со бројот на минути, колку со брзината на менување на видеата (скролување) кое станува компулсивно и тешко за прекин. Овие модели можат да влијаат на сонот, расположението, вниманието, учењето и меѓучовечките односи.

Како кратките видеа влијаат на мозокот

Кратките видеа (обично од 15 до 90 секунди) се дизајнирани да го искористат природното барање на мозокот за нови стимули. Секој потег со прстот ветува нешто ново шега, трик или шок и мозокот веднаш реагира преку системот за награда.

Бидејќи содржината ретко се прекинува, природните паузи што помагаат во ресетирањето на вниманието исчезнуваат. Со текот на времето, ова може да ја ослабе самоконтролата и способноста за одржување на вниманието.

Анализа од 2023 година, која ги обединува резултатите од 71 студија со скоро 100.000 учесници, покажа умерена поврзаност помеѓу интензивното гледање кратки видеа и намалување на способноста за инхибиторна контрола и траењето на вниманието.

Проблеми со сонот и емоциите

Најочигледниот ефект е врз сонот. Многу деца гледаат во екрани кога би требало да се опуштат, а силната светлина го одложува ослободувањето на мелатонин, хормон што ја регулира спиењето. Брзите емоционални подеми и падови, пак, го отежнуваат мозокот да се смири. Некои студии покажуваат дека прекумерното гледање кратки видеа е поврзано со полош сон и зголемена социјална анксиозност кај тинејџери.

Недостатокот на сон влијае на расположението, отпорноста и меморијата и создава цикличен проблем, особено кај деца со стрес или социјален притисок.

Ризици за помладите деца

Постојаниот тек на слики и сценарија од врсници може да го зголеми процесот на споредување. Децата можат да интернализираат нереални стандарди за популарност, изглед или успех, што е поврзано со намалено самопочитување и анксиозност.

Повеќето истражувања се фокусираат на тинејџери, но помладите деца се особено ранливи. Тие имаат послаб развиен систем за саморегулација и кревок идентитет, што ги прави подложни на емоционалната привлечност на брзата содржина.

Изложеноста на несоодветен материјал се зголемува поради дизајнот на апликациите: видеата се појавуваат автоматски едно по друго, што може да доведе до експозиција на насилство, опасни предизвици или сексуални сцени пред детето да разбере што гледа.

Заклучок

Кратките видеа нудат моментално забавување, но го нарушуваат вниманието и контролата на импулсите.

Може да ги нарушат сонот и емоционалната стабилност.

Младите со анксиозност, ADHD или емоционална нестабилност се особено ранливи.

Потребно е внимателно родителско надгледување и ограничување на времето поминато пред екрани, особено кај помлади деца.