Новинарките во Србија во текот на 2025 година биле изложени на сериозен пораст на напади, закани, онлајн вознемирување, сексистички навреди, но и на физичко насилство, вклучително и напади и нереагирање на полицијата додека известуваат од протести и други ризични настани, покажува истражувањето на Независното здружение на новинари на Србија (НУНС) и медиумската мрежа „SafeJournalists“, пренесува Н1.

Безбедноста на новинарките во Србија во текот на 2025 година „исклучително се влошила“, а авторите наведуваат дека законската рамка во Србија не ги препознава посебните ризици на кои се изложени новинарките. Проблемот, велат авторите на истражувањето, не е само во законите, туку пред сè во нивната примена.

Во текот на 2025 година, како што се наведува, е забележан огромен раст на бројот на случаи – во тој период во јавните обвинителства биле оформени 140 предмети поврзани со настани на штета на новинари, а во евиденциите е забележан голем број напади врз новинарки (50 предмети), додека кога станува збор за случаи во онлајн сферата, евидентиран е поголем број предмети во кои оштетени биле новинарки во однос на новинари.

„Од 103 поединечни лица кои биле мета на напади, 55 биле од машки пол (53,4 проценти), а 48 од женски пол (46,6 проценти). Од тој број, во Посебното одделение за борба против високотехнолошки криминал бил оформен 71 предмет, во однос на 46 поединечни лица, од кои 20 биле машки (43,48 проценти), а 26 женски пол (56,52 проценти)“, се наведува во извештајот.

Податоците од базата „SafeJournalists“, како што додаваат, покажуваат дека новинарките во текот на 2025 година биле мета на 16 различни облици на т.н. други закани, вклучувајќи говор на омраза, вербални напади од претставници на власта, таблоидни кампањи и пораки со кои новинарките се означуваат како „противници на Србија и српскиот народ“.

Европскиот центар за слобода на медиумите издаде предупредување поради вербални напади од Вучиќ и Брнабиќ врз Н1 и Нова

„Во поединечни случаи, на новинарките им приоѓале лица кои се претставувале како службени лица и им барале документи, додека особено опасни биле оценети случаите на закани во локални мултинационални средини“, се наведува во соопштението.

Според нивната оценка, уште поалармантни се податоците за сериозни закани, бидејќи на новинарките во 2025 година во 26 случаи им биле упатени закани по животот и физичката безбедност.

„Заканите пристигнувале директно, на улица и за време на настани од кои известувале, но и преку социјални мрежи, мејлови, коментари на портали и веб-страници. Им се заканувале со убиство, палење, бесење, силување, други облици на насилство, како и напади врз деца и членови на семејството“, се додава во извештајот.

Опасни известувањата од студентските и граѓанските протести

Извештајот покажал дека новинарките во 2025 година биле физички нападнати најмалку 30 пати, а најопасните напади се случиле за време на известување од студентски и граѓански протести, но и за време на митинзи и изборни денови во локалните самоуправи ширум Србија.

„Во извештајот се наведува дека некои од тие напади ги извршиле припадници на полицијата, како и дека новинарките биле физички попречувани во работата. Особено загрижуваат случаите во кои полицајци биле сведоци на напади, но одбивале да постапат и да им пружат помош на нападнатите новинарки“, стои во извештајот.

НУНС од март до крајот на декември 2025 година забележал 77 случаи на полициски напади врз новинари и новинарки, неосновано приведување и легитимирање, како и нереагирање на полицијата кога ќе се најде на местото на настанот.

„Од тој број, 26 случаи се однесувале на новинарки. Таквото постапување, се оценува во извештајот, директно придонело за чувството на несигурност и дополнителен пад на довербата во институциите“, се додава.

Во препораките од извештајот се нагласува дека во моментов не е приоритет отворање измени на законите, бидејќи постојните прописи веќе обезбедуваат основа за заштита, но не се применуваат доследно, поради што од институциите се бара итно и ефикасно постапување во случаите на напади врз новинарки, примена на задолжителното упатство на Врховното јавно обвинителство, подобра реакција на полицијата, како и спроведување постапки во случаи на пречекорување на овластувањата на полициските службеници.

„На медиумските куќи и редакции им се препорачува да развијат интерни механизми за превенција на безбедносни ризици, да ги едуцираат вработените за дискриминација и облици на родово засновано насилство, како и да обезбедат правна и психолошка поддршка за новинарките. Посебно се укажува на потребата таа поддршка да биде достапна и за новинарките во помалите средини“, се наведува во извештајот.

Заклучокот на извештајот, кој во целост може да се најде на веб-страницата на НУНС, е дека безбедноста на новинарките во Србија во текот на 2025 година се влошила во речиси сите сегменти: од бројот на напади и закани, преку институционалната неефикасност и неказнивост, до психолошките последици и недостатокот на поддршка во редакциите.

„Во такви околности, новинарките продолжуваат да работат во јавен интерес, но сè почесто без соодветна заштита од институциите кои би морале да ја гарантираат нивната безбедност“, се предупредува во извештајот.