Навика која често се смета за дневна обврска, а не за здравствен фактор, може да има далекусежно влијание врз функционирањето на мозокот во подоцнежните години. Истражувањата покажуваат дека редовното готвење, дури и кога се сведува на подготовка на едноставни оброци еднаш неделно, може да биде поврзано со приближно 30 проценти помал ризик од развој на деменција, што одеднаш ја става оваа активност во фокусот како важен дел од секојдневното однесување што придонесува за зачувување на когнитивните функции, според „Сајтек дејли“.

Резултатите доаѓаат од голема јапонска студија, во која учествувале речиси 11.000 луѓе над 65 години, следени во период од шест години. Испитаниците биле оценети според тоа колку често учествуваат во подготовката на храна и до кој степен ги совладале основните кулинарски вештини, а потоа овие информации биле споредени со појавата на деменција со текот на времето.

Се покажало дека оние кои готвеле барем повремено имале значително помала веројатност да развијат когнитивен пад во споредба со луѓето кои не биле вклучени во оваа активност. Важно е да се нагласи дека ова не е директен доказ дека готвењето спречува деменција, туку силна врска што укажува дека оваа форма на секојдневно ангажирање може да има заштитен ефект.

Причината за ова откритие лежи во самата природа на активноста. Готвењето не е едноставна, автоматска задача, туку процес што истовремено ангажира неколку мозочни функции. Потребно е да се испланира оброк, да се запомнат состојките и низата чекори, да се следи времето и температурата, да се прилагодат дејствата и да се координираат движењата.

Оваа комбинација вклучува извршни функции, работна меморија, внимание и моторна координација, кои заедно создаваат сложена форма на ментална стимулација. За разлика од пасивните активности, овој вид ангажирање поттикнува активно „вежбање“ на мозокот, што е еден од клучните фактори за забавување на когнитивниот пад.

Особено е интересно што ефектот не бил ист кај сите испитаници. Најизразен заштитен ефект бил забележан кај луѓе кои немале развиени кулинарски вештини. За нив, дури и повременото вклучување во подготовката на храна било поврзано со значително помал ризик од деменција, кој во некои анализи достигнал околу 70 проценти.

Спротивно на тоа, кај луѓето кои веќе готват редовно и имаат развиено вештини, дополнителното зголемување на фреквенцијата не донесе пропорционално поголем ефект. Ова откритие укажува дека најголемата придобивка доаѓа од активирање и учење, односно излегување од пасивност, додека по одредено ниво на ангажираност ефектот се стабилизира.

Меѓутоа, готвењето не функционира само преку ментална стимулација. Тоа подразбира и одредено ниво на физичка активност, без разлика колку е блага, како и зачувување на дневната независност, што е исклучително важно во постара возраст.

Луѓето кои ги подготвуваат своите оброци почесто задржуваат чувство на контрола врз сопствениот живот и рутина, што има позитивен психолошки ефект и може да придонесе за зачувување на мотивацијата и менталната виталност. Покрај тоа, готвењето често се поврзува со подобра исхрана, бидејќи подразбира поголем внес на свежа и помалку преработена храна, што дополнително влијае на здравјето на мозокот.

Токму во оваа комбинација на фактори се крие објаснувањето зошто едноставна навика може да има толку моќен ефект. Не станува збор за самиот чин на подготовка на храна, туку за збир на активности што вклучуваат размислување, движење, планирање и донесување одлуки. Активниот и ангажиран начин на живот, дури и преку мали секојдневни активности, може да игра важна улога во зачувувањето на когнитивните способности.

Во современото опкружување, во кое готвењето сè повеќе се заменува со готови оброци и минимално вклучување во подготовката на храна, ова откритие добива дополнителна тежина. Она што изгледа како заштеда на време, на долг рок, може да значи и губење на една од важните дневни ментални активности. Токму поради ова, пораката што ја носи истражувањето не е повик за драстични промени, туку потсетник за вредноста на едноставните навики што го одржуваат мозокот активен. Готвењето, во овој контекст, станува многу повеќе од подготовка на оброк, станува дел од стратегијата за зачувување на менталната функција, беспрекорно интегрирана во секојдневниот живот.