Стенли Кјубрик е едно од највлијателните имиња во историјата на кинематографијата – режисер чија визија, перфекционизам и храброст да експериментира оставија трага врз генерации филмски автори. Иако во младоста не бил типичен пример за успешен ученик и често се чувствувал како аутсајдер, токму неговата љубопитност, визуелниот талент и желбата да создава нешто различно го однеле до врвот на светскиот филм.

Режисерот зад култните остварувања „Доктор Стрејнџлав или: Како научив да престанам да се грижам и да ја засакам бомбата“ (Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb), „2001: Вселенска одисеја“ (2001: A Space Odyssey), „Портокалот со часовников механизам“ (A Clockwork Orange), „Сјаење“ (The Shining) и „Целосна воена опрема“ (Full Metal Jacket) денес се смета за еден од најголемите филмски гении на 20 век.

Детството на момчето кое не се вклопувало во системот

Стенли Кјубрик е роден на 26 јули 1928 година во Њујорк, во областа Бронкс. Неговиот татко Жак Кјубрик бил лекар, а мајка му Сејди Первер Кјубрик била домаќинка. Тој имал помлада сестра Барбара.

Иако бил интелигентно дете, Кјубрик никогаш не се чувствувал удобно во традиционалниот образовен систем. Во основно училиште често отсуствувал, а во средно бил познат како ученик кој не ги исполнувал очекувањата и не се вклопувал во околината.

Подоцна самиот признал дека училиштето никогаш не го привлекувало.

„Никогаш ништо не научив во училиште и никогаш не прочитав книга за задоволство до 19 години“, рекол тој во едно интервју.

Неговите интереси биле насочени кон други области. Во еден период сонувал да стане професионален бејзбол играч, а подоцна размислувал за кариера како писател. Свирел тапани во џез бендот во средното училиште, а неговата љубов кон музиката подоцна ќе има големо влијание врз начинот на кој ги создавал филмовите.

Фотографијата му го отвори патот кон филмот

Уште како тинејџер покажал извонреден талент за фотографија. На 16 години започнал да продава фотографии на списанието „Look“, а само една година подоцна станал дел од нивниот тим.

Работата како фотограф му овозможила да го развие чувството за композиција, светлина и визуелно раскажување приказни – елементи кои подоцна станале негов заштитен знак како режисер.

Кога не патувал за списанието, слободното време го поминувал во Музејот на модерна уметност во Њујорк, каде што гледал филмови и го проучувал начинот на кој големите автори создаваат визуелни приказни.

Иако аплицирал на повеќе факултети, бил одбиен од сите. Наместо тоа, одлучил сам да го пронајде својот пат.

Почетоците зад камерата

Во 1950-тите години Кјубрик започнал да се занимава со филм. Неговите први проекти биле кратки документарни филмови, кои ги финансирал со помош од семејството и пријателите.

Неговиот прв долгометражен филм бил воената драма „Страв и желба“ (Fear and Desire) од 1953 година. Во тоа време било невообичаено млад режисер самостојно да создава филм без поддршка од големо студио.

Кјубрик бил познат по тоа што сакал целосно да го контролира процесот – режирал, снимал, монтирал и се грижел за звукот. Подоцна почнал и да ги пишува и продуцира своите филмови.

Во следните години создаде низа значајни дела, меѓу кои „Патишта на славата“ (Paths of Glory), „Спартак“ (Spartacus) и „Лолита“ (Lolita), филмска адаптација на романот на Владимир Набоков.

„2001: Вселенска одисеја“ – филм што ја промени научната фантастика

Еден од најголемите пресврти во неговата кариера се случи со „2001: Вселенска одисеја“ (2001: A Space Odyssey) од 1968 година.

Кјубрик со години работел на филмот, заедно со писателот Артур Кларк, кој учествувал во создавањето на сценариото. Режисерот вложил огромно внимание во секој детаљ – од визуелните ефекти до научната точност и атмосферата на филмот.

Филмот доби 13 номинации за наградата „Оскар“, а Кјубрик ја освои единствената награда во кариерата за специјални визуелни ефекти.

Иако денес се смета за ремек-дело, неговата прва проекција не поминала славно. Дел од публиката го напуштила киното, не разбирајќи ја комплексната приказна и мистериозниот крај.

Но, со текот на времето филмот стана еден од највлијателните на сите времиња и сè уште се анализира повеќе од пет децении по премиерата.

Филмови што станаа дел од културата

Кјубрик продолжи да создава филмови кои предизвикуваа реакции и дебати.

Во 1971 година го режираше „Портокалот со часовников механизам“ (A Clockwork Orange), дистописка приказна за насилството, слободната волја и контролата врз човекот.

Следуваше историската драма „Бери Линдон“ (Barry Lyndon) од 1975 година, позната по неверојатната фотографија и сцените снимени со природна светлина.

Во 1980 година го создаде хоророт „Сјаење“ (The Shining) со Џек Николсон, филм кој денес се смета за едно од најголемите дела во жанрот.

Кјубрик бил познат по својата опседнатост со совршенството. Некои сцени ги снимал десетици пати, а познат е примерот кога една сцена во „Сјаење“ била повторена дури 134 пати.

Во 1987 година следуваше воениот филм „Целосна воена опрема“ (Full Metal Jacket), кој понуди суров поглед кон војната и влијанието што таа го има врз човечката психа.

Животот далеку од јавноста

Во раните 1960-ти години Кјубрик се преселил во Англија, каде постепено стекнал репутација на човек кој избегнува јавност.

Ретко давал интервјуа, не сакал фотографирање и најголемиот дел од времето го поминувал во својот дом или во студио. Работел ноќе, а спиел преку ден, за да остане во ритам со американското време.

Иако бил познат како повлечен човек, имал голема страст кон спортот. Својата љубов кон бејзболот никогаш не ја заборавил, па неговата сестра му снимала натпревари на Њујорк Јенкис и НФЛ натпревари кои потоа му ги испраќала во Англија.

Последниот филм и наследството

Последниот филм на Кјубрик бил „Широко затворени очи“ (Eyes Wide Shut) од 1999 година, со Никол Кидман и Том Круз.

Режисерот починал во сон на 7 март 1999 година во својот дом во Хертфордшир, Англија, по срцев удар. Имаше 70 години.

Зад себе остави само 13 долгометражни филмови, но секој од нив остави силен печат врз филмската уметност.