Првиот човек е третиран во долгоочекувано клиничко испитување на генска терапија, чија цел е старите клетки повторно да добијат карактеристики на млади клетки, пишува „Саентифик Американ“.

Клиничката студија ќе тестира нов пристап што подразбира активирање на три гени кои, според научниците, можат делумно да ги „репрограмираат“ старите клетки и да им овозможат повторно да функционираат како млади. Некои истражувачи сметаат дека ваквото делумно репрограмирање би можело да доведе до подмладување на старите органи. Сепак, ова испитување нема директно да го тестира подмладувањето, туку примената на трите гени како можен третман за болест – во овој случај, форма на глауком што може да предизвика слепило.

Надежта е дека протеините што ги создаваат овие гени ќе овозможат регенерација на невроните во очниот нерв, кој го поврзува окото со мозокот и често се оштетува кај лицата со глауком. Овие нервни клетки вообичаено не се обновуваат кај возрасните. Компанијата „Лајф бајосајенсис“ од Бостон, која го спонзорира испитувањето, на 9 јуни соопшти дека првиот учесник веќе ја примил терапијата.

Влогот е голем. Испитувањето треба да покаже дали овој пристап е безбеден, што останува едно од клучните прашања во оваа научна област. Истражувањата врз животни во повеќе лаборатории покажаа дека делумното репрограмирање може да се спроведе безбедно, но научниците стравуваат дека кај некои клетки би можело да предизвика канцерогени промени.

„Репрограмирањето има огромен потенцијал ако може безбедно да се примени кај луѓето“, вели Мет Кеберлајн, соосновач на компанијата „Оптиспан“, која се занимава со превентивна медицина насочена кон долговечноста.

„Технологијата сè уште е во многу рана фаза, а потенцијалот за сериозни несакани последици е значителен.“

Токму затоа, според него, окото е добро место за првите тестирања, бидејќи ризикот од животозагрозувачки несакани ефекти е помал отколку кај некои други органи.

Враќање на часовникот назад

Целта на делумното репрограмирање е старите клетки да се вратат во помлада состојба, односно да ги повратат карактеристиките на младите клетки, без притоа да ја изгубат својата специјализирана функција.

За таа цел, „Лајф бајосајенсис“ користи три од четирите гени кои во лабораториски услови можат да ги претворат зрелите клетки во состојба слична на матични клетки.

Во 2020 година, истражувачи од лабораторијата на Дејвид Синклер на Медицинскиот факултет при Харвард, заедно со колеги, открија дека активирањето на овие три гени кај глувци со оштетен очен нерв поттикнува регенерација на невроните и доведува до враќање на видот кај постари глувци и кај животни со глауком.

Оттогаш, компанијата го тестира овој пристап кај глодари и мајмуни и досега не забележала сериозни несакани ефекти, вели Шерон Розенцвајг-Липсон, главна научна директорка на компанијата.

Во рамките на клиничкото испитување, „Лајф бајосајенсис“ планира да третира до 12 лица со глауком, а подоцна да вклучи и пациенти со тешка акутна состојба позната како НАИОН (неартеритична предна исхемична оптичка невропатија), која исто така предизвикува оштетување на очниот нерв.

Компанијата користи вирус што често се применува во генската терапија за да ги внесе трите гени во ретиналните ганглиски клетки, чии продолжетоци го формираат очниот нерв.

Како дополнителна безбедносна мерка, гените се активираат само кога пациентот зема антибиотик наречен доксициклин. Доколку лекот се прекине, гените повторно се исклучуваат.

„Тоа ни дава голема контрола“, вели Розенцвајг-Липсон.

„Можеме не само да ја активираме терапијата, туку и да ја исклучиме, без гените да останат активни подолго отколку што е потребно за подмладување на клетките.“

Дали клетките навистина стануваат помлади?

Успехот на ова испитување би бил огромна придобивка за лицата со глауком и НАИОН, но прашањето дали изменетите клетки навистина стануваат „помлади“ и дали ваквиот пристап може да придонесе за продолжување на животниот век останува отворено, вели Пит Вилијамс, невробиолог од Центарот за истражување на очите во Австралија.

Розенцвајг-Липсон нагласува дека компанијата напредува „една болест поврзана со стареењето во исто време“.

„Во моментов не работиме на подмладување на целото тело“, вели таа.

„Се надеваме дека еден ден ќе стигнеме и до тоа, но сè уште не сме таму.“

Компанијата истовремено го проучува пристапот и кај животински модели на заболувања на црниот дроб.

Кога станува збор за очните заболувања, Вилијамс ја поздравува појавата на нова стратегија за лекување на оштетувањата на ретиналните нерви, област која, според него, не добива доволно внимание и финансиска поддршка.

Сепак, големото медиумско внимание околу терапијата на „Лајф бајосајенсис“ кај него предизвикува и загриженост.

„Околу ова има многу возбуда и големи очекувања“, вели тој.

„Ако нешто тргне катастрофално наопаку, тоа може да има негативни последици за целото поле и во иднина.“