Годинешната климатска конференција на Обединетите нации (COP30) се одржува во Белем, град на северот на Бразил, кој често се опишува како „вратата кон Амазонија“, најголемата прашума во светот. Ова е симболична локација, десет години по парискиот COP, на кој беше постигнат револуционерен договор со цел намалување на емисиите на гасови што ја загреваат планетата.

Тие напори сè уште не се исплатиле, бидејќи емисиите продолжуваат да растат, а Амазонија, која апсорбира огромни количини јаглерод диоксид од атмосферата, ќе биде клучна за мерките што на крајот треба да ја променат оваа состојба.

Но иднината на Амазонија моментално е неизвесна, поради тоа што со децении се сечат шумите а тоа влијае на климатските промени, велат научниците.

Во сојузната држава Пара, чиј главен град е Белем, уништувањето на прашумата е меѓу најизразените во целата Амазонија.

Поради тоа, „Би-би-си“ подетално ја анализираше состојбата на Амазонија и заканите со кои се соочува.

Бразил, кој покрива 60 проценти од Амазонија, наведува дека ќе се обиде да постигне договор што ќе обезбеди силна заштита на тропските прашуми кои често се наоѓаат блиску до екваторот, имаат високи, претежно зимзелени дрвја и бујна вегетација што ја одржуваат обилните врнежи и влажноста.

Но, Амазонија содржи и поплавни подрачја, мочуришта и савани.

Протегајќи се на повеќе од 6,7 милиони квадратни километри низ Јужна Америка, таа е повеќе од двапати поголема од Индија и е едно од местата со најбогат биодиверзитет на планетата.

Тој биодиверзитет опфаќа:

• најмалку 40.000 видови растенија,
• 427 видови цицачи, меѓу нив мравојади и џиновски видри,
• 1.300 видови птици, меѓу нив орелот харпија и туканот,
• 378 видови влекачи, од зелената игуана до црниот кајман,
• повеќе од 400 видови водоземци, меѓу нив отровни жаби и обични краставици,
• околу 3.000 видови слатководни риби, меѓу нив пираните и огромните арапаими, кои можат да тежат и до 200 килограми.

Многу од овие видови не се среќаваат никаде на друго место.

Покрај тоа, во регионот живеат стотици домородни групи.

Реката Амазон е најголемата на светот, а со повеќе од 1.100 притоки претставува убедливо најголем извор на слатка вода во светот.

Оваа вода се влива во Атлантскиот океан и игра важна улога во одржувањето на океанските струи што можат да влијаат на регионалните и глобалните климатски системи.

Нејзините шуми се големи резервоари на јаглерод, и покрај тоа што е откриено дека некои области кои пропаѓаат сега емитуваат повеќе јаглерод диоксид отколку што апсорбираат.

Амазонија е исто така огромен извор на храна и лекови.

Од неа се вадат метали, па дури и злато, а би можела да стане и значаен производител на нафта и гас.

Уништувањето на огромни делови од шумата, пак, ја претвори во голем снабдувач на дрва.

Што се случува во моментов?

Организациите за заштита на природата велат дека е изгубена и до 20 отсто од шумата.

Приближно ист процент од површината исчезнува поради човечките активности како што се земјоделство, сточарство, и рударство, како и поради тековните суши предизвикани од климатските промени и растот на температурата.

Последниот голем скок во сечењето на шумите се случил во 2022 година, кога биле уништени речиси 20.000 квадратни километри шума што претставува пораст од 21 процент во однос на 2021 година и најлош резултат од 2004 година.

По промената на власта во Бразил во 2023 година, стапката на уништување на шумите во бразилскиот дел на Амазонија веднаш се преполовила и светот го поздрави тоа.

Но наскоро се откри дека делови од Амазонија претрпеле сериозна штета од која можеби никогаш нема целосно да „закрепне“.