Меѓународен тим научници за првпат во историјата успеа виртуелно да одмота и целосно да прочита антички свиток од Херкуланум, без воопшто да ги допре неговите страници. Станува збор за свитокот „ПХерк. 1667“, стар околу 2.000 години, кој беше дешифриран со помош на рендгенско скенирање со висока резолуција и вештачка интелигенција, пишува „Евроњуз“.

Свитокот, кој денес изгледа како јагленисана и цврсто свиткана маса од папирус, бил скениран со моќни рендгенски зраци. Потоа, научниците дигитално го реконструирале неговиот внатрешен лист, виртуелно го „одмотале“ и го израмниле за да стане читлив. Со помош на модели на вештачка интелигенција биле откриени и најситните траги од античкото мастило.

Свитокот, долг 1,4 метри, содржи стоички филозофски трактат за етиката од 2 век пред нашата ера, посветен на човековата природа и моралниот развој. На самиот крај од текстот се споменува Аристокреон, внук и ученик на прочуениот грчки филозоф Хрисип.

Овој папирус е само дел од поголем свиток, бидејќи значителен дел бил уништен при претходни обиди за негово физичко одмотување во 19 век, како и во 70-тите и 80-тите години на минатиот век.

Иако папирусот е оштетен и делови од текстот недостигаат, научниците успеале јасно да прочитаат повеќе пасуси.

Прво, свитокот бил скениран во Франција со помош на акцелератор на честички, чии рендгенски зраци овозможуваат тридимензионален приказ на внатрешните слоеви на папирусот. Потоа, специјално обучени модели на вештачка интелигенција ги препознале микроскопските текстури што мастилото ги оставило на неговата површина.

Кај вториот свиток, „ПХерк. Париз 4“, било применето уште попрецизно скенирање, при што древното мастило станало видливо во тридимензионална форма, со што независно биле потврдени делумните читања направени уште во 2023 година.

Кај третиот свиток, „ПХерк. 139“, научниците успеале прво да ги дешифрираат насловот и името на авторот додека свитокот сè уште бил затворен. Така откриле дека станува збор за осмиот том од делото „За боговите“ на епикурејскиот филозоф Филодем.

Сите овие свитоци се дел од колекција од повеќе од 400 папируси пронајдени во вила за која се верува дека му припаѓала на тестот на Јулиј Цезар.

При ерупцијата на вулканот Везув во 79 година, жешкиот вулкански пепел ги јагленисал папирусите, но истовремено ги зачувал. Подоцнежните обиди за нивно физичко отворање довеле до нивно распаѓање, бидејќи страниците се претворале во прав при допир.

Херкуланум, заедно со Помпеја, бил затрупан при ерупцијата на Везув. Во една од неговите раскошни вили е откриена единствената зачувана библиотека од античкиот свет, со повеќе од 400 папирусни свитоци.

Проектот „Везувски предизвик“ беше покренат во 2023 година од професорот Брент Силс од Универзитетот во Кентаки, заедно со Нет Фридман и Даниел Грос. Целта е преку меѓународен натпревар и милионски награди да се поттикнат програмери од целиот свет, користејќи вештачка интелигенција, да ги дешифрираат преостанатите антички свитоци.

Во проектот учествуваат експерти од американската лабораторија „ЕдусЛаб“, инженери од Европскиот синхротрон во Франција и папиролози од Националната библиотека во Неапол, кои ја проверуваат и препишуваат секоја дешифрирана реч.