Следејќи ги дневните извештаи од МЕПСО дознаваме дека еден блок од РЕК Битола (другите два блока не работат) не достигнува дури ни моќност од 130 мегавати, што претставува одвај 56% од номиналната моќност од 230 мегавати. РЕК Битола моментално испорачува само околу 3,1 гигаватчасови електрична енергија дневно, наместо 16,5 гигават-часови, доколку сите три блока би работеле во номинален режим, анализира Дејан Трајковски, професор на Техничкиот факулте во Битола.

– Ова претставува катастрофално ниска ефикасност, што мора да се дополнува со купување електрична енергија од приватната гасна термоелектрана-топлана (Те-То) Скопје, како и со увоз од странство. Звучи нестварно, но моментално приватната Те-То Скопје произведува повеќе електрична енергија отколку термоелектраната на јаглен во РЕК Битола. Дури и хидроцентралите на ЕСМ произведуваат повеќе од термоцентралите, што до скоро било незамисливо. Поради облачното време, производството од фотонапонските централи е симболично — вели Трајковски.

РЕК Битола е во смртна агонија

Тој смета дека „на сите што ја следат состојбата со термоелектраните на јаглен (освен на нашите власти) им е јасно дека РЕК Битола се наоѓа во претсмртна агонија“. Јаглен едноставно нема, односно сé потешко се ископува и истиот има сé понизок квалитет.

-Домашниот лигнит има сé поголема содржина на јаловина и пепел, што заедно со високата влажност значи дека има сé пониска калорична вредност. Пониската калорична вредност значи дека е потребно сé поголемо количество јаглен по единица електрична енергија. Но, тоа додавање јаглен е ограничено со капацитетот на мелниците и котлите, па така турбините остануваат „гладни“ за пареа со потребите карактеристики. Кога котелот и турбината работат во подноминален режим, нивниот степен на корисно дејство се намалува, односно дури и при исто количество хемиска енергија во јагленот се добива сé помало количество електрична енергија. Поради тоа нејзината цена сé повеќе расте, а постројката станува сé помалку економична — објаснува професорот.

Ќе се трошат стоковните резерви на мазут, се очекува утре да се прогласи кризна состојба

Во државава во моментов е прогласена кризна состојба во енергетиката за да може да се ослободат државните резерви за мазут, затоа што мазутот е сè повеќе потребен во производствениот процес во РЕК Битола, а има застој во неговата испорака поради штрајкот во Грција.

– Послабата калориска вредност на јагленот не овозможува стабилно согорување (пламенот во ложиштето сака да згасне), поради што е потребно додавање мазут заради стабилизација на согорувањето. Мазутот нормално се користи при старт на котлите, но и повремено, доколку наиде помалку квалитетен јаглен. Но, моментално сиот јаглен е неквалитетен и без додавање на мазут согорувањето не би било одржливо, а моќноста на турбините би опаднала под техничкиот минимум од 130 мегавати. Ако во нормални услови се троши околу 2 килограми мазут за 1 мегават-час произведена електрична енергија, сега е потребно преку 10 килограми, па дури и 15 килограми мазут за секој мегаватчас електрична енергија, што дополнително ја поскапува. На тој начин, термоелектраната на РЕК Битола е целосно увозно зависна, не само од скапиот грчки јаглен, туку и од увезениот мазут. Доколку синџирот за снабдување биде нарушен, што се случува деновиве поради блокадите на грчките земјоделци, нашето домашно производство од термоелектраните на јаглен ќе биде ничкосано на колена – вели Трајковски.

Тој посочува дека „нашите власти имаа време да разберат дека времето на овие термоелектрани измина“.

Ни требаат гасни централи, има евтини на пазрот

– Затоа звучи налудничаво нивната намера да го стартуваат рудникот за јаглен „Живојно“, иако тоа претставува уште еден ќор-сокак. За ископување на 1 тон јаглен е потребно ископување на околу 8…9 тони откривка (јаловина). При минимална цена од 11 евра за тон јаловина и 24 евра за тон јаглен, цената само на јагленот би изнесувала 112 евра за тон. При постоечката калориска вредност на јагленот потребни се околу 1,7 тони јаглен за еден мегават-час електрична енергија. Ако кон ова се додадат и останатите оперативни трошоци од најмалку 25 евра за магават-час производната цена на електричната енергија со јагленот од рудникот Живојно би изнесувала најмалку 215 евра за магават-час , што е двојно поскапо од моменталната цена на електричната енергија на берзите — вели Трајковски.

Според него, излезот е во гасни централи. Професорот порачува дека треба итно да се купат и две евтини работени гасни централи од по 180-200 мегавати, истите да зе релоцираат во Неготино и да се поврзат со парната секција на тамошната термоцентрала на мазут, која би произведувала без еден грам мазут, само од отпадната топлина од гасните турбини.

– Во светот денеска се продаваат многу гасни централи со малку работни часови поради преминот кон обновливи извори на енергија. Така за најмногу 100 милиони евра и само 18 месеци Македонија би добила гасна централа во комбиниран циклус со капацитет од 540 мегавати и би застанала на свои нозе. Оваа евтина инвестиција би била отплатена за само 2 години работа. Во меѓувреме би продолжиле со изградба на обновливи извори на енергија, така што до 2050 година би се ослободиле и од гасот — предлага професорот.

Тој ја критикува Владата дека бизнисот им го отстапува на приватните инвеститори, дека им ги отстапува нашите најдобри локации за ветропаркови, а во меѓувреме купува скапа електрична енергија од приватните производители и од увоз.

– Стручно слепило и инаетот на властите одат дотаму што се спремни да градат брза пруга покрај Вардар и така да го упропастат и проектот „Вардарска Долина“ со 12 хидроцентрали, со чија помош Македонија би станала значително енергетски независна. На тој начин дефинитивно би ја закопале нашата енергетска иднина — заклучува професорот.