Масовни протести против корупцијата, во чиј фокус е моќниот олигарх и политичар Делјан Славчев Пеевски, доведоа до оставка на бугарската влада на премиерот Росен Жељазков, само неколку недели пред Бугарија да го воведе еврото, анализира „Нова“.

Десетици илјади граѓани во средата излегоа на протести низ целата земја, најмногу во Софија, барајќи оставка на владата поради, како што тврдат, системска корупција и „заробена држава“. Веќе наредниот ден, Жељазков на вонредна седница на парламентот објави дека неговиот кабинет поднесува оставка.

– Го слушаме гласот на граѓаните и мораме да одговориме на нивните барања. И младите и старите го кренаа гласот за оставка. Овој граѓански став мора да биде охрабрен – изјави Жељазков.

Олигарх под санкции на САД и Велика Британија

Во центарот на гневот на демонстрантите се најде Делјан Славчев Пеевски, лидер на Движењето за права и слободи (ДПС), чија партија ја поддржува малцинската влада во парламентот.

Пеевски во 2021 година беше санкциониран од САД според Глобалниот закон „Магнитски“ поради корупција. Американското Министерство за финансии тогаш наведе дека тој „редовно учествувал во коруптивни дејствија, користејќи трговија со влијание и мито за да се заштити од јавна контрола и да воспостави контрола врз клучни институции и сектори на бугарското општество“.

Протести во Бугарија: „Генерацијата З“ против корупцијата

Слични санкции против него воведе и Велика Британија во февруари 2023 година.

Организацијата „Репортери без граници“ уште во 2018 година предупреди дека Пеевски ја олицетворува „корупцијата и спрегата меѓу медиумите, политиката и олигарсите“.

„Тој ги контролира сите одлуки“

Противниците на власта тврдат дека, иако ДПС формално не е дел од владејачката коалиција, неговите гласови му овозможуваат на Пеевски пресудно влијание врз носењето на сите клучни одлуки во земјата. Честопати се наведува дека реалната моќ ја дели со поранешниот премиер Бојко Борисов, чиишто претходни влади повеќепати паѓаа по масовни протести поради корупција.

За време на демонстрациите, организаторите користеа и симболични реквизити, меѓу кои и голема жолта софа со натпис „Диван, Диван“, алузија на Пеевски и на неговиот партиски колега Бајрам Бајрам.

„Ова е граѓански повик за промена“

Премиерот додаде дека „претстои предизвик – протестите мора да артикулираат каков профил на влада сакаат од овој момент па натаму“, нагласувајќи дека граѓаните треба да бараат „влада што ќе се надоврзе на достигнувањата на претходните, но преку добра транзиција“.

Протести во Бугарија: „Генерацијата З“ против корупцијата

Во Софија, демонстрантите го исполнија централниот плоштад во близина на парламентот, владата и претседателството. Со ласерски проекции на зградата на Собранието беа испишани пораки како „Оставка“, „Мафија надвор“ и „За чесни избори“.

Повеќе од 100.000 луѓе во Софија

Проценките на медиумите, базирани на снимки од дронови, говорат за повеќе од 100.000 собрани во главниот град, а некои извори споменуваат и до 150.000 демонстранти. Масовно се приклучија и студенти, а протести се одржаа во повеќе од 25 градови, меѓу кои Пловдив, Варна, Велико Трново, Разград и Бургас.

Демонстрации беа организирани и во странство – во Брисел, Берлин, Лондон, Виена, Цирих и во Њујорк.

Формален повод за протестите беа спорните предлози за буџетот за 2026 година, кои предвидуваа зголемување на даноците, повисоки придонеси и раст на јавната потрошувачка. Владата подоцна го повлече планот, но незадоволството прерасна во поширок бунт против политичкиот систем.

Приведувања и обвинувања за провокации

Иако протестите во најголем дел поминаа мирно, полицијата во Софија приведе 57 лица. Според полицијата, станува збор за провокатори, а не за вистински демонстранти. Кај дел од приведените биле пронајдени поголеми суми пари.

Опозициската коалиција „Продолжуваме со промената – Демократска Бугарија“ најави ново гласање за недоверба на владата, шесто по ред. Сепак, Жељазков со оставката ја предухитри седницата, наведувајќи дека верува оти неговиот кабинет би го преживеал гласањето.

Претседателот на Бугарија, Румен Радев, оцени дека масовните протести веќе претставувале „гласање за недоверба на владата“, повикувајќи ги пратениците да „изберат меѓу достоинството на слободното гласање и на срамот на зависноста“.

Сето ова се случува во момент кога Бугарија треба да стане 21. членка на еврозоната и на 1 јануари да премине од лев на евро. Сепак, општеството е длабоко поделено – според истражување од јуни, 46,8 отсто од граѓаните се против воведувањето на еврото, додека 46,5 проценти го поддржуваат.

Новата политичка криза ja води Бугарија кон предвремени избори