Во изминатите три години, Црна Гора извезла во Србија ракетни лансери M80 „Зоља“ од 64 мм во вредност од 1.288.680,40 евра, како и противвоздушни топови L70 „Бофорс“ од 40 мм во вредност од 220.000 евра, според податоците на Царинската управа на Црна Гора, пишуваат српските медиуми.

Според истите податоци, од 1 јануари 2023 година до 31 декември 2025 година, во Србија биле извезени рачни ракетни лансери од 90 мм „оска“ во вредност од 41.280 евра.

Воениот аналитичар Александар Радиќ смета дека дел од оружјето извезено во Србија речиси сигурно е наменето за реекспорт на трети страни, иако тоа не е очигледно од официјалните царински документи.

„Стара опрема од залихите на војската на Црна Гора се повлекува од Црна Гора во Србија. Тоа е размена на „старо за ново“, објаснува Радиќ.

Противвоздушниот топ L70 „Бофорс“ е автоматски систем од шведско потекло, воведен во вооружувањето на ЈНА кон крајот на 1970-тите, а се користи во Воздухопловните сили и Морнарицата. Ознаката L70 ја означува должината на цевката од калибар 70, што овозможува поголема почетна брзина на проектилот и подобар дострел во споредба со постарите верзии.

Овој топ користи муниција 40×365R и е првенствено наменет за противвоздушна одбрана со краток дострел – за дејствување против авиони и хеликоптери, а во современи услови и против беспилотни летала. Брзината на пукање се движи помеѓу 240 и повеќе од 300 гранати во минута.

Радиќ наведува дека овие топови се интересни за Србија поради развојот на системот „PASARS“, самооден артилериско-ракетен противвоздушен систем со краток дострел, кој го користи 40-милиметарскиот „бофорс“ L70 како примарно оружје.

„Србија започна со модернизација и вистински „ПАСАРС“, па очигледно амбициите се поголеми од постојните резерви, поради што вишоците беа повлечени од Црна Гора“, вели Радиќ.

„ПАСАРС“ е мобилен систем поставен на шасија на оклопен камион FAP 6×6, наменет за заштита на копнените единици од цели на мали височини. Покрај топот, може да биде опремен со ракети земја-воздух со дострел до 12 километри. Проценките за неговата цена, според отворени извори, се движат од околу два до три и пол милиони евра по парче, во зависност од конфигурацијата.

М80 „зоља“ е лесен противтенковски ракетен фрлач за еднократна употреба со калибар 64 мм, со тежина од околу три килограми. Ефективниот дострел против стационарни цели е околу 220 метри, додека максималниот балистички дострел е до 1.280 метри. Пенетрацијата се проценува на околу 300 милиметри челик.

Спротивно на тоа, „оса“ ​​е фрлач за повеќекратна употреба од 90 мм, со тежина од околу 11 килограми, со поголем дострел и пенетрација до 400 милиметри челик. Додека „зоља“ е лесна и наменета за еднократна употреба, „оса“ ​​е помоќен и пополнлив систем.

Радиќ верува дека е речиси сигурно дека рачните ракетни фрлачи се реекспорт.

„’Зоља’ порано завршуваше кај купувачи на Блискиот Исток преку компании од Србија. Луѓето често гледаат на работите линеарно и мислат дека тоа е бизнис меѓу две земји, но многу трансакции функционираат преку посреднички компании. Компанија од Србија, со партнер во Црна Гора, го презема вишокот оружје, го увезува во Србија, а потоа го извезува во трета земја“, вели Радиќ.

На листата на извоз е вклучена и советската воздушна бомба OFAB 250-270 M79, која, според Радиќ, пристигнала на Балканот во раните 1990-ти преку Порт Бар.

„Ваквите бомби можат да завршат кај трет купувач, но тоа не е видливо во официјалните извештаи, бидејќи само тешкото и лесното пешадиско оружје се пријавува во Обединетите нации и ОБСЕ. Авионските бомби се во еден вид „вакуум“, па затоа останува непознато каде завршува реекспортот“, објаснува тој.

Посебен проблем, како што истакнува тој, претставуваат Обединетите Арапски Емирати, кои се главни купувачи на оружје.ој го наведува примерот со Либија, каде што таквото оружје би можело да заврши кај фракции како силите на маршалот Хафтар.

Радиќ потсетува дека Србија има неформална забрана за извоз на оружје од јуни минатата година, која, тврди тој, не е правно заснована, туку била усно објавена од претседателот Александар Вучиќ.

„Проблемот беше во наводниот повторен извоз во Украина. Србија се обиде со невозможното – да извезува оружје во Украина, а во исто време да одржува добри односи со Русија, што доведе до сериозни потреси во индустријата“, наведува тој.

Според БИРН, компаниите Montenegro Defense Industry (MDI) од Подгорица, Tara Aerospace од Мојковац и Poliex од Беран се занимаваат со трговија со оружје во Црна Гора.

MDI и Poliex беа приватизирани во 2014 и 2015 година, соодветно, додека државата задржува 12,5 проценти сопственост во Tara Aerospace.

Србија купува оружје од Израел за 335 милиони долари