Ниту една земја од Европската Унија нема построги правила за азил од Унгарија. Според европската статистика, во 2025 година само десет луѓе добиле статус на бегалец или заштита. Премиерот Виктор Орбан редовно тврди дека во земјата има „нула бегалци“, термин што го користи и за оние кои бегаат од војна и прогон, опишувајќи ги како „нелегални мигранти“. Тоа го повтори и пред американскиот претседател Доналд Трамп за време на посетата во Вашингтон во ноември 2025 година.

Но Орбан прави исклучоци, брзи, нетипични и политички мотивирани, кога станува збор за негови сојузници. Во такви случаи унгарската влада често менува закони за да го оправда доделувањето азил.

Азил за Зиобро и законски измени „по мерка“

Таков е и најновиот случај со Полска, земја со која Унгарија традиционално имаше блиски односи. Поранешниот полски министер за правда Збигњев Зиобро објави на „X“ дека непосредно пред Божиќ добил политички азил во Унгарија. Будимпешта го оправда тоа со тврдењето дека тој е „политички гонет“ во Полска и дека нема гаранции за фер судење поради проблемите со владеењето на правото.

Зиобро, главен архитект на контроверзната полска реформа на правосудството под владата на Право и правда (PiS), е предмет на истраги за злоупотреба на службена положба, формирање криминална група и проневера. Кога во есента 2025 година се соочи со можен притвор, избега во Унгарија.

На 22 декември 2025 година, паралелно со доделувањето на азилот, унгарската влада измени дел од законот за меѓународна полициска соработка, со кој забрани извршување европски налог за апсење против лица што уживаат азил во Унгарија.

Оддалечување од европските стандарди

Случајот покажува колку далеку Унгарија се оддалечила од стандардите на ЕУ и основниот дух на заедништвото. Експертите во двете земји се сомневаат дека промените и одлуката за азил се во склад со европското право, одлука би морал да донесе суд на ЕУ.

Но Орбан веќе со години игнорира европски пресуди и меѓународни договори кога тие не се во согласност со неговите политички цели. Наместо правно образложение, неговата влада промовира сопствен наратив: дека само Унгарија гарантира „вистинска слобода“ и „вистинско владеење на правото“.

Во октомври 2025 година Орбан го прими Зиобро во Будимпешта и напиша на Фејсбук дека „про-бриселската полска влада спроведува политички лов на десницата“. „Владата сака да го уапси Зиобро. И тоа во срцето на Европа. Брисел молчи. Каква состојба!“, напиша Орбан.

Не е прв ваков случај: Груевски, Романовски, Болсонаро…

Случајот Зиобро е најтежок, но не и прв:

Во декември 2024 година Унгарија му додели азил на Марцин Романовски, поранешен полски заменик-министер за правда обвинет за корупција, и тогаш исто така измени закон за да спречи апсење.

Во ноември 2018 година, поранешниот македонски премиер Никола Груевски избега во унгарската амбасада во Тирана и со помош на унгарски дипломати беше префрлен во Унгарија, каде веднаш доби азил. Македонија тогаш не реагираше за да не ги загрози евроинтеграциите.

Во март 2024 година, поранешниот бразилски претседател Жаир Болсонаро привремено се засолни во унгарската амбасада во Бразил.

Постои и сомнеж дека Милорад Додик, поранешниот претседател на Република Српска, би можел да избега во Унгарија, унгарските специјални сили во февруари 2025 година изведоа вежба во тој дел од БиХ, што многумина го толкуваа како можност за евакуација.

Орбан гради „нова“ ЕУ со десничарски сојузници

Со години Орбан работи на создавање силна евро-десничарска алијанса што би ја трансформирала или ослабела ЕУ. Затоа е важно да демонстрира дека неговите сојузници можат безусловно да сметаат на него, дури и кога се обвинети за криминал. Но оваа стратегија е ризична пред парламентарните избори во април. Опозицијата го напаѓа поради корупција, клиентелизам и заштита на компромитирани политичари како Зиобро и Груевски, што може да одврати дел од неопределените гласачи.

Растат тензиите со Полска: можно протерување на амбасадор?

Со случајот Зиобро, Орбан дополнително ги наруши нервозните односи со Полска, најголемата земја во источниот дел на ЕУ. Полскиот премиер Доналд Туск реагираше саркастично на „X“:

„Зиобро, еден од главните актери во корумпираниот систем, побара политички азил од владата на Виктор Орбан. Логичен избор.“

Полска го повлече својот амбасадор од Будимпешта уште во јули 2025 година, поради случајот Романовски. Унгарскиот амбасадор во Варшава, Иштван Ијерто, веќе подолго време е практично бојкотиран и не е покануван на владини настани, делумно поради проруската политика на Орбан.

Сега, со случајот Зиобро, Полска би можела да преземе и уште поригорозен чекор — протерување на унгарскиот амбасадор. Таков преседан меѓу земји-членки на ЕУ досега не се случил.

Извор: DW/ Автор: Кено Верзек