Минхенската безбедносна конференција, која се одржува оваа недела од 13 до 15 февруари, доаѓа во време на длабока неизвесност за Европа и трансатлантските односи. Една година по шокантниот говор на американскиот потпретседател Џеј Ди Венс, во кој ја обвини Европа за задушување на слободата на говорот, неконтролираната миграција и внатрешните слабости, стравувањата на Стариот континент не само што не стивнаа, туку беа дополнително засилени од постапките на администрацијата на Доналд Трамп.

Како што објавува Би-би-си, во меѓувреме, Вашингтон значително го потресе сегашниот светски поредок: сојузниците и противниците се соочија со царини, САД презедоа еднострани потези кон Венецуела, притисокот врз Украина да прифати мир под условите на Москва стана сè поотворен, додека барањата Канада да стане „51-ва држава на САД“ предизвикаа неверица дури и во дипломатските кругови.

Европа и прашањето за сопствената безбедност

Затоа, овогодишната конференција се смета за пресвртница. Американската делегација ја предводи државниот секретар и советник за национална безбедност Марко Рубио, а во Минхен пристигнуваат повеќе од 50 шефови на држави и влади, околу 100 министри за надворешни работи и одбрана, како и водечки воени и безбедносни претставници.

Дополнителна загриженост предизвика новата американска стратегија за национална безбедност, објавена кон крајот на минатата година, во која се повикува Европа да „застане на свои нозе“ и да преземе примарна одговорност за сопствената одбрана. Ова јасно сигнализира дека децениите потпирање на американска заштита се ближат кон крајот.

Кризата со Гренланд предизвика посебен шок во трансатлантските односи, при што Трамп постојано изјавува дека САД „мора да го поседуваат“ островот заради глобалната безбедност, не исклучувајќи ја употребата на сила. Данскиот премиер предупреди дека непријателското преземање на Гренланд од страна на Америка би значело крај на НАТО алијансата каква што ја знаеме. Иако кризата привремено се смири, таа остави отворено прашање: дали безбедносните врски меѓу Европа и САД се трајно оштетени?

Алекс Јангер, поранешен шеф на британската разузнавачка служба MI6, верува дека алијансата се променила, но не е прекината.

„Сè уште имаме огромна корист од безбедносната, воената и разузнавачката соработка со Америка“, изјави тој за Би-би-си, истакнувајќи дека Европа мора да преземе поголема одговорност за сопствената одбрана.

Организаторите на Минхенската конференција објавија извештај пред состанокот во кој го опишуваат сегашниот момент како ера на „политика на уништување на топката“. Најголемата таква топка, се наведува без двоумење, е претседателот на САД, Доналд Трамп.

Директорот на конференцијата, Волфганг Ишингер, истакнува две главни цели за овогодинешниот собир. Првиот е обид за „поправка на трансатлантските односи“ и обнова на нарушената доверба, особено по спорови како оној околу Гренланд. Вториот, можеби поважен, е потребата Европа конечно да ги изгради своите сопствени капацитети.

„Никаде не е напишано дека 450 милиони Европејци мора да зависат од 350 милиони Американци за да се одбранат од 140 милиони Руси“, рече Ишингер, нагласувајќи дека Европа мора да го прифати барањето на САД да направи повеќе за сопствената безбедност.

Извештајот од конференцијата, исто така, предупредува на подлабока криза, ерозија на принципите врз кои се темели меѓународниот поредок од 1945 година.

НАТО, Член 5 и тестот на солидарност

Клучното прашање што се надвисна над Минхен е дали Член 5 од НАТО алијансата е сè уште неоспорен. Оваа одредба, според која нападот врз една членка е напад врз сите, е основа на европската безбедност со децении.

Меѓутоа, денес сè повеќе се споменува таканаречениот „Нарва тест“ хипотетичко сценарио во кое Русија би се обидела да го дестабилизира естонскиот град Нарва, со мнозинско руско население. Дали САД, под сегашната администрација, би се спротивставиле на одбраната на Естонија без двоумење? Слично прашање важи и за Сувалкискиот коридор или норвешкиот архипелаг Свалбард.

Непредвидливоста на Трамп, во комбинација со војната во Украина, го зголемува ризикот од погрешни пресметки и опасни ескалации.

Европа се соочува со непријатни одговори

Остри критичари на политиките на Трамп од САД исто така доаѓаат во Минхен, додека украинскиот претседател Володимир Зеленски ќе биде меѓу говорниците чии пораки ќе бидат слушани со најголемо внимание. Во исто време, расте загриженоста за подемот на радикалните политички сили, слабеењето на јавната доверба во институциите и трендот на „деструкторите“ кои сè повеќе се слават како одговор на кризите, пренесува Нова.рс.

Се очекува Минхенската безбедносна конференција да понуди одговори за иднината на трансатлантската алијанса и европската безбедност. Сепак, аналитичарите предупредуваат дека Европа можеби нема да го чуе она што го сака, туку она што мора да го прифати.