Актерот Ерик Дејн почина на 53-годишна возраст по борбата со амиотрофична латерална склероза (АЛС), болест која ги зафаќа нервните клетки во мозокот и ‘рбетниот мозок.

Познатиот актер водеше битка со тешката болест и мораше да биде под постојан надзор и нега. Точните причини за оваа болест не се утврдени, но се наведуваат неколку фактори на ризик и можни причини.

Што е АЛС?

АЛС често се нарекува и Лу Геригова болест, по бејзбол играчот на кого му е дијагностицирана. Точната причина за болеста сè уште е непозната, но мал број случаи се наследни, наведуваат од познатата клиника Мајо. Амиотрофичната латерална склероза доведува до губење на контролата врз мускулите, а со текот на времето болеста се влошува до состојба на неподвижност.

АЛС често започнува со грчеви во мускулите и слабост во раката или ногата, отежнато голтање или нејасен говор. На крајот, АЛС влијае на контролата на мускулите потребни за движење, говор, јадење и дишење. Не постои лек за оваа смртоносна болест.

Симптоми на амиотрофична латерална склероза

Симптомите на АЛС се разликуваат од личност до личност. Тие зависат од тоа кои нервни клетки се зафатени. АЛС обично започнува со слабост на мускулите која се шири и се влошува со текот на времето.

Симптомите може да вклучуваат:

– Отежнато одење или извршување на вообичаени секојдневни активности
– Сопнување и паѓање
– Слабост во нозете, стапалата или во глуждовите
– Слабост во дланките или неспретност
– Нејасен говор или тешкотии при голтање
– Слабост придружена со грчеви и треперење на мускулите во рацете, рамената и јазикот
– Неконтролирано плачење, смеење или прозевање
– Промени во размислувањето или однесувањето

АЛС често започнува во дланките, стапалата, рацете или нозете, а потоа се шири на другите делови од телото. Мускулите стануваат сè послаби како што изумираат сè повеќе нервни клетки. Ова на крајот влијае на џвакањето, голтањето, зборувањето и дишењето.

Во раните фази на АЛС, обично нема болка. Болката исто така не е честа појава во подоцнежните фази. АЛС обично не влијае на контролата на мочниот меур. Исто така, најчесто не влијае на сетилата, вклучувајќи ја и способноста за вкус, мирис, допир и слух.

Причини за АЛС

АЛС ги зафаќа нервните клетки кои ги контролираат движењата на мускулите, како што се одење и зборување. Овие нервни клетки се нарекуваат моторни неврони. Постојат две групи моторни неврони.

Првата група се протега од мозокот до ‘рбетниот мозок и мускулите низ целото тело – се нарекуваат горни моторни неврони. Друга група се протега од ‘рбетниот мозок до мускулите низ целото тело – се нарекуваат долни моторни неврони, наведуваат од клиниката Мајо.

АЛС доведува до постепено пропаѓање и изумирање на двете групи моторни неврони. Кога моторните неврони се оштетени, тие престануваат да испраќаат сигнали до мускулите. Како резултат на тоа, мускулите не можат да функционираат.

Кај околу 10 отсто од луѓето со АЛС, може да се утврди генетска причина. Кај другите, причината е непозната.

Истражувачите продолжуваат да ги проучуваат можните причини за АЛС. Повеќето теории се базираат на комплексната интеракција помеѓу гените и факторите на животната средина.

Фактори на ризик

Утврдените фактори на ризик за АЛС вклучуваат:

Генетика – кај околу 10 отсто од луѓето со АЛС, генот за ризик е наследен од член на семејството, ова се нарекува наследна АЛС. Во повеќето случаи на наследна АЛС, децата имаат 50 отсто шанса да го наследат генот.
Возраст – ризикот се зголемува со возраста, до 75 години. АЛС е најчеста помеѓу 60-тата година и средината на осумдесеттите.
Пол – пред 65-тата година, малку повеќе мажи отколку жени развиваат АЛС. Оваа разлика исчезнува по 70-годишна возраст.

Факторите од животната средина поврзани со зголемен ризик од АЛС вклучуваат:

Пушење – доказите укажуваат дека пушењето е фактор на ризик од животната средина за АЛС. Жените кои пушат се чини дека имаат уште поголем ризик, особено по менопаузата.

Изложеност на токсини од животната средина – постојат некои докази дека изложеноста на олово или други супстанции на работното место или дома може да биде поврзана со АЛС. Спроведени се бројни истржувања, но ниту една супстанција или хемикалија не е доследно поврзана со АЛС.

Воена служба – истражувањата покажуваат дека луѓето кои служеле во војска имаат поголем ризик од АЛС.

Не е јасно што во врска со воената служба може да предизвика АЛС. Тоа може да вклучуваат изложеност на одредени метали или хемикалии, трауматски повреди, вирусни инфекции или интензивен физички напор.

Почина Ерик Дејн, ѕвездата на „Вовед во анатомија“