Демократите се обидуваат да го отстранат Доналд Трамп со повикување на 25-тиот амандман откако тој се закани дека „цела цивилизација ќе исчезне“ ако Иран не се повлече, што многумина го опишаа како потенцијално воено злосторство. Дебатата дополнително е поттикната од начинот на кој претседателот постапи со досиејата на Епштајн, како и од објавите на социјалните мрежи минатата недела и нападите врз папата Лав XIV, објавува Дојче Веле.

Што е 25-тиот амандман?

Овој амандман е додаден во Уставот на САД во 1967 година за да се разјасни постапката во случај претседателот или потпретседателот да не можат да ја извршуваат должноста поради смрт, оставка или болест. Иако претседателската неспособност долго време се дебатира, усвојувањето на амандманот беше забрзано со атентатот врз претседателот Џон Ф. Кенеди во ноември 1963 година.

Амандманот се состои од четири члена. Првиот му дозволува на потпретседателот да ја преземе функцијата ако претседателот почине или поднесе оставка. Вториот го регулира назначувањето на нов потпретседател, а третиот овозможува привремен и доброволен пренос на власта. Член 3 веќе е користен, на пример, од претседателите Џорџ В. Буш во 2002 и 2007 година и од претседателот Бајден во 2021 година, додека биле под анестезија за колоноскопија.

Новите барања за импичмент на Трамп се засноваат на Член 4, кој предвидува отстранување ако претседателот „не е во можност да ги извршува овластувањата и должностите на својата функција“. Во тој случај, потпретседателот и мнозинството од Кабинетот, или некое друго тело назначено од Конгресот, можат да го прогласат претседателот за неспособен, а потпретседателот потоа станува вршител на должноста претседател. Членот никогаш не е искористен.

Кој бара импичмент на Трамп?

Претставникот Џејми Раскин, демократ од Мериленд, предложи создавање комитет за импичмент на Трамп ако се утврди дека повеќе не е способен да ја извршува функцијата. Предлогот беше поддржан од 50 други демократи во Претставничкиот дом.

„Се наоѓаме на опасен раб, а заштитата на американскиот народ сега е прашање на национална безбедност. Затоа, Конгресот мора да ги исполни своите обврски од 25-тиот амандман“, напиша Раскин во изјава на 14 април.

Сепак, повиците не доаѓаат само од демократите, туку и од десницата. На 7 април, поранешната републиканска претставничка Марџори Тејлор Грин ја поддржа примената на 25-тиот амандман на социјалната мрежа X по заканата на Трамп кон Иран.

„Не можеме да убиеме цела цивилизација. Тоа е зло и лудо“, рече таа.

И јавноста е сè повеќе загрижена. Анкета на Ројтерс и Ипсос на крајот на февруари покажа дека само 45 проценти од Американците го сметаат Трамп за „ментално остар и способен да се справи со предизвиците“.

Зошто амандман, а не укинување?

Трамп се соочува и со повици за импичмент во својот втор мандат, но оние во Претставничкиот дом контролиран од републиканците не напреднале далеку. Трамп е единствениот претседател во историјата на САД кој бил двапати импичментиран, двата пати во својот прв мандат, а Сенатот го ослободи во двата случаи.

Во интервју за списанието „Тајм“ на 10 април, Раскин изјави дека пратениците „немаат алатки за да покренат постапка за импичмент“.

„Во овој момент, нема ниту еден републиканец кој побарал импичмент или ни дал некаква индикација дека е заинтересиран за тоа“, рече тој.

Демократите моментално се малцинство во двата дома на Конгресот, но тоа би можело да се промени по ноемвриските избори.

„Добар дел од приказната за 25-тиот амандман е чисто политикантство“, изјави за ДВ Марк Грејбер, професор по право на Универзитетот во Мериленд. „Целта е да се идентификува Републиканската партија со Доналд Трамп на начин што ќе им отежни да се дистанцираат. Или ќе го отфрлат сега, или ќе можат подоцна да кажат дека немало ништо што можеле да направат.“

Колку е веројатна примената на амандманот?

Дури и ако амандманот се покрене, Трамп би можел да ја оспори својата неспособност со „поднесување писмена изјава за спротивното“. Во тој случај, ако потпретседателот и владата го задржат својот став, Конгресот би гласал за сè, со двотретинско мнозинство потребно за отстранување.

Иако технички е можно да се примени амандманот, политички тоа е многу далечна опција.

„Администрацијата на Трамп и Конгресот се чини дека се задоволни од она што тој го прави“, рече Грејбер.

Поранешни високи функционери кои разговараа со шефот на бирото на ДВ во Вашингтон, Инес Пол, исто така изразија сомнежи.

„Не верувам дека амандманот ќе биде имплементиран, без оглед на тоа дали е оправдан или не“, рече Џон Болтон, еден од поранешните советници за национална безбедност на Трамп. „Јас сум адвокат, а не психијатар, па не можам да го проценам тоа. Но, неговиот проблем не е нужно ментален – проблемот е што тој не го разбира или не се грижи многу за светот околу него. Тој е фокусиран исклучиво на она што е во корист на Доналд Трамп, а тоа обликува сè, од Иран до неговиот однос со НАТО и сојузниците на Америка.“

Пензионираниот генерал-полковник Бен Хоџис дели сличен став.

„Искрено, не мислам дека има доволно републиканци во Конгресот кои би имале храброст да го сторат тоа, од различни причини“, изјави тој за ДВ. „Значи, се чини многу малку веројатно, но не е добро за Америка што сме во ситуација каде што многу луѓе мислат дека ова решение е неопходно.“

Грејбер, исто така, верува дека 25-тиот амандман е малку веројатно да се активира.

„Додека републиканците го поддржуваат Доналд Трамп, и импичментот и 25-тиот амандман ќе останат само теоретска можност“, заклучи тој.