Русија во моментов се соочува со притисоци на повеќе фронтови истовремено, па претседателот Владимир Путин се наоѓа во најтешката позиција во текот на својот четврт век на власт. Иако тој и понатаму цврсто ја држи контролата над Кремљ, се зголеми ризикот дека ќе се обиде да излезе од оваа ситуација преку ескалација на конфликтот со Западот.

Првиот проблем на Путин е губењето на иницијативата во војната против Украина. Освојувањето територии се одвива исклучително бавно, со огромни човечки жртви (околу 450.000 загинати, речиси осум пати повеќе отколку што американската војска изгуби во Виетнамската војна) и со висока економска цена. Четири години и четири месеци по почетокот на војната, руските сили контролираат околу 20 проценти од територијата на Украина – практично исто колку и пред три години. Во меѓувреме, Украина продолжува да покажува решителност да победи, демонстрира отпорност на руските ракетни и беспилотни напади, како и исклучителна способност за иновации во развојот на оружје и воената тактика. Токму тие успеси ја охрабрија да премине во офанзива.

Особено значајно е што Украина успеа да ја пренесе војната на територијата на Кримскиот Полуостров, кој Русија го окупираше пред дванаесет години. Крим претставува исклучително важно боиште, и од стратешки и од симболичен аспект. Токму таму Русија во 2014 година ја започна војната против Украина.

Путин ја смета оваа територија за крунски скапоцен камен на својата „Новорусија“ и вложува огромни средства во нејзиниот развој за цврсто да го поврзе Крим со континенталниот дел на Русија и да го претвори во привлечно место за живот и одмор на руските граѓани. Истовремено, Крим има клучно стратешко значење за пристапот на Украина до Црното Море – нејзиниот економски „пат на животот“.

Во последните недели Украина започна да лансира цели јата дронови за напади врз воени и енергетски објекти, како и врз железнички станици на Крим. Ги напаѓа руските камиони што кон Крим се движат преку окупираниот исток на Украина или преку скапиот Керчки мост, кој Путин го изгради по незаконската анексија на полуостровот. Истовремено ги напаѓа и руските товарни траекти што по море го снабдуваат регионот. Поради тоа, жителите на Крим се соочуваат со недостиг на стока (особено на бензин на пумпите), а сè почести се и прекините во снабдувањето со електрична енергија.

Сепак, најголем извор на фрустрација за Путин станаа успесите на Украина во изведувањето напади длабоко на територијата на самата Русија. Веќе беше доволно понижувачки тоа што, од страв од украински напади, Русија годинава беше принудена да се откаже од традиционалното прикажување на својот воен арсенал на Парадата на победата на Црвениот плоштад.

Уште поголемо понижување за Русија претставуваше употребата на украински ракети и дронови за напади врз енергетски и други објекти во Москва и Санкт Петербург, како и врз цели оддалечени стотици километри од линијата на фронтот. Украина ја разби илузијата кај многу Руси дека војната никогаш нема да стигне до нивниот куќен праг.

Успехот на украинските операции стана толку очигледен што Путин на 28 јуни беше принуден јавно да ги признае во програма на државната руска телевизија. Тој изјави дека неодамнешните напади, кои ги нарече „терористички упади на нашата територија“, предизвикале недостиг на гориво, поради што владата морала привремено да го зголеми увозот додека траат поправките. Со тоа јавно покажа дека е свесен за проблемите со кои се соочуваат руските граѓани. Тие тешкотии дополнително ги влошуваат и честите прекини на интернетот, кои се последица на настојувањата на Кремљ населението да го насочи кон интернет-страници под државна контрола.

Проблеми има и во руската економија, која денес е речиси целосно подредена на потребите на војната. Централната банка предупредува дека економскиот раст во 2026 година би можел да забави на само 0,5 проценти.

Меѓутоа Путин и понатаму верува дека Русија може да победи во оваа исцрпувачка војна. (…) Тој исто така смета дека американскиот претседател Доналд Трамп ќе продолжи активно да го попречува снабдувањето на украинската армија и да го поткопува единството на НАТО, како и дека по изборите следната година во Франција, Велика Британија, Италија и во низа клучни германски покраини ќе ослабне и европската поддршка за Украина.

Но, судејќи според резултатите што Русија ги постигна на бојното поле во изминатите години, секое ново територијално освојување и натаму ќе се одвива многу бавно и со висока човечка и економска цена. Бројот на загинати и ранети во руските редови веќе го надминува бројот на нови регрути. Во меѓувреме, се чини дека Трамп го изгубил интересот за помагање на Русија, особено по успешните украински удари што го променија текот на војната.

Во исто време, европските земји многу посериозно пристапуваат кон долгорочните инвестиции во сопствената одбрана. Иако Европа ја очекуваат важни избори, до нив има уште време, а победите на популистичките сили, кои би можеле да ја ослабнат поддршката за Украина, воопшто не се сигурни.

И покрај неуспесите и понижувањата, нема речиси никакви знаци дека Путин се соочува со сериозни проблеми во самата Русија. Одделни руски медиуми навестуваат растечко незадоволство од војната, но засега не постои никаква реална алтернатива на неговото владеење, додека тој и понатаму не покажува интерес за мировни преговори.

Поради тоа, европските земји и соседите на Русија се сè позагрижени поради можните потези што Путин би можел да ги повлече доколку навистина биде притиснат во агол. Речиси е извесно дека Русија ќе продолжи да го проширува обемот на ракетните удари врз украинските градови, како што беше големиот напад на 2 јули, кога во Киев, во напад со дронови и ракети, загинаа најмалку 27 лица.

Исто така, може да се очекуваат нови воени провокации против земјите-членки на НАТО, особено со употреба на дронови, против кои Европа сè уште нема развиено ефикасна одбрана. Минатогодишните подметнувања пожари на имоти поврзани со британскиот премиер Кир Стармер, како и јунскиот инцидент во кој руски воен брод испука предупредувачки истрели кон британска јахта во Ла Манш, навестуваат што би можело да се очекува.

Ако Украина продолжи да ја дестабилизира состојбата на Крим, да погаѓа сè поголем број цели во внатрешноста на Русија, да го нарушува движењето на руските сили на фронтот и да го засилува притисокот врз ослабената руска економија, тогаш изолираниот, остарен и сè пофрустриран Путин би можел да заклучи дека му е потребен потег што од корен би го променил текот на настаните.

Употребата на тактичко нуклеарно оружје во Украина, директен фронтален напад врз поранешните советски републики Летонија и Естонија (денес членки на НАТО), или големи сајбер напади врз европски или американски цели засега се малку веројатни. Сепак, агресивните провокации против државите членки на НАТО, дури и ако не претставуваат отворен чин на војна, би можеле да предизвикаат сериозни безбедносни, економски и политички последици. А доколку Путин заклучи дека неговиот политички, па дури и физички опстанок е доведен во прашање, неговата подготвеност да преземе големи ризици би можела нагло да се зголеми.

(Авторот е член на Советодавното тело на ОН за вештачка интелигенција)

Вијести

ЈАЗИКОТ НА КОЈ СЕ НАПИШАНИ, КАКО И СТАВОВИТЕ ИЗНЕСЕНИ ВО КОЛУМНИТЕ, НЕ СЕ СЕКОГАШ ОДРАЗ НА УРЕДУВАЧКАТА ПОЛИТИКА НА „СЛОБОДЕН ПЕЧАТ“