Во Виена оваа недела се одржува Годишната конференција за миграција, на која политичарите и експертите од Европа ќе расправаат за новите насоки на политикатa за азил. Иако бројот на барања за азил во последните месеци се намалува, темата останува во центарот на вниманието. Повеќе европски држави, меѓу кои и Австрија, бараат проширување на можностите за протерување на лица во Сирија и Авганистан. Оваа идеја предизвикува контроверзии, особено поради стравувањата дека може да се нарушат меѓународните стандарди за човекови права.

Протерувања во зони на ризик

Австрија е единствената држава во Европската Унија која веќе спровела враќања во Сирија, по падот на режимот на Башар ал Асад кон крајот на 2024 година. Министерот за внатрешни работи Герхард Карнер тогаш изјави дека враќањето на одбиени азиланти во земјите од кои потекнуваат е прашање на правичност и безбедност. Но, голем дел од правните експерти предупредуваа дека таквите постапки може да бидат спротивни на принципот на невраќање, кој е темел на меѓународното право.

Посебна загриженост предизвикува Авганистан, каде што власта е во рацете на талибанскиот режим. Иако речиси ниту една земја во светот официјално не ги признава талибанците, во последните месеци тие примија делегации од Австрија и Германија за разговори околу можни протерувања. Дваесет европски земји, меѓу нив и Шведска, минатата недела испратија заедничко писмо до Европската комисија со барање да се создадат правни и логистички механизми за враќање на азиланти во Авганистан.

Правните последици од овие потези се сериозни. Според Конвенцијата за човекови права, ниту една држава не смее да враќа лица во земји каде што им се заканува тортура или нехумано постапување. Организациите за човекови права предупредуваат дека и во Сирија и во Авганистан вакви опасности и натаму постојат.

Европа меѓу реалноста и вредностите

Зголемената решителност на европските влади да ги заострат политиките за добивање азил доаѓа во време на раст на десничарските партии и промена на политичката клима. Од Италија до Шведска, се слушаат барања за ревизија на меѓународните конвенции што ја регулираат заштитата на бегалците. Италијанската премиерка Џорџа Мелони на седницата на Обединетите нации во септември порача дека сегашните правила се застарени и не одговараат на новите безбедносни предизвици.

Сличен став изразија и други влади. Во Данска, социјалдемократската премиерка Мете Фредериксен бара измени во Европската конвенција за човекови права за да им се даде на државите поголема слобода во постапките за азил. Во Велика Британија, премиерот Киер Стармер предложи ограничување на судската можност одбиените азиланти да ги одложуваат протерувањата.

Во Австрија, покрај десничарската Слободарска партија ФПО, и Народната партија ОВП активно го критикуваат сегашниот систем на заштита. Сепак, според правните експерти, секој обид за промена или напуштање на Конвенцијата за човекови права би значел и напуштање на Европската Унија, што ја прави оваа дискусија повеќе симболична отколку реална.

Иако бројките покажуваат дека барањата за азил во Европа се во опаѓање, политичкиот притисок за намалување на миграцијата останува силен. Во Виена, на конференцијата се очекува токму тоа прашање да биде во центарот на расправата, како да се усогласи желбата за поголема контрола со обврските што произлегуваат од човековите права. Европа, се чини, стои пред избор меѓу хуманоста и политичката прагматика, а исходот од таа дебата ќе покаже во кој правец ќе се движи нејзината миграциска политика во иднина.