Поврзаноста меѓу интелигенцијата и работната меморија веќе со децении го привлекува вниманието на научниците, психолозите и невролозите.

Додека некогаш се веруваше дека интелигенцијата е главно вродена и трајно одредена, поновите истражувања сè почесто го доведуваат во прашање таквото уверување. Денес научниците сметаат дека одредени когнитивни способности можат да се развиваат и подобруваат дури и во возрасна доба, особено преку насочено тренирање на работната меморија.

Новите сознанија покажуваат дека менталните вежби не влијаат само на краткорочната меморија, туку можат позитивно да влијаат и на способноста за решавање проблеми, концентрацијата и вкупната ментална ефикасност. Со тоа сè повеќе се менува традиционалното сфаќање на интелигенцијата како целосно непроменлива особина, пишува „Сајколоџи тудеј“.

Работната меморија има клучна улога

Експертите објаснуваат дека работната меморија не е само пасивно складирање информации, туку сложен когнитивен систем задолжен за привремено задржување и активна обработка на податоци во реално време. Токму оваа ментална функција овозможува учење, планирање, донесување одлуки и ефикасно решавање сложени и секојдневни задачи.

Капацитетот на работната меморија е особено поврзан со таканаречената флуидна интелигенција, односно способноста за снаоѓање во нови ситуации и решавање проблеми без потпирање на претходно искуство или научено знаење. Од друга страна, кристализираната интелигенција се темели на знаење и искуство стекнато во текот на животот. На пример, лекар во итна ситуација често ќе го користи знаењето и искуството што го стекнувал со години, додека лице без медицинско образование ќе мора да импровизира и да се потпре на логичко размислување и снаодливост.

И едниот и другиот вид интелигенција се важни за секојдневниот живот, но научниците сè повеќе ја истражуваат можноста токму флуидната интелигенција дополнително да се развива преку тренинг на мозокот.

Теоријата за интелигенцијата е доведена во прашање

Долги години преовладуваше мислењето дека флуидната интелигенција е главно наследна и дека не може значително да се менува во текот на животот.

– Флуидната интелигенција често се смета за силно наследна, поради што многумина заклучуваат дека е непроменлива. Нашата цел беше да покажеме дека тоа не мора да биде точно – објаснил д-р Џон Џонидес, еден од авторите на важно истражување во оваа област.

Токму истражувањата на психолозите Џон Џонидес, Сузане Јеги и Мартин Бушкуел предизвикаа голем интерес во научната заедница. Нивната студија  покажа дека со систематско тренирање на работната меморија можат да се подобрат и способностите поврзани со флуидната интелигенција.

Учесниците во истражувањето поминувале низ интензивен тренинг користејќи таканаречена „ен-бек“ (n-back) задача. Станува збор за ментална вежба во која лицето мора да следи низа стимули и да препознае дали тековниот стимул се совпаѓа со оној што се појавил неколку чекори претходно. Резултатите покажале дека лицата кои подолго и поинтензивно тренирале постигнале значително поголем напредок на тестовите за интелигенција.

– Идејата на нашите тренинзи беше да покажеме дека подобрувањето на основните ментални вештини, како работната меморија, може да доведе и до подобри резултати во посложени когнитивни задачи, како решавање проблем – објаснила д-р Сузане Јеги.

Д-р Џонидес дополнително истакна дека ефектот се зголемувал пропорционално со количината на тренинг.

– Колку повеќе учесниците тренираа на задачата „двоен ен-бек“, толку поизразени беа подобрувањата во флуидната интелигенција. Со други зборови, ефектот беше директно поврзан со количината на вежбање – нагласил тој.

Мозокот може да се приспособува и менува

Научниците објаснуваат дека ефектот од ваквите тренинзи се темели на невропластичноста, односно способноста на мозокот во текот на животот да се приспособува и создава нови невронски врски.

Според д-р Џонидес, промените се видливи и на невролошко ниво: „По тренингот забележавме дека одредени делови од мозокот за време на решавањето задачи трошат помалку енергија и бараат помал проток на крв, што укажува на поголема ефикасност на мозокот.“

Тренингот на работната меморија не ја зајакнува само способноста за паметење информации, туку ја подобрува и контролата на вниманието, концентрацијата и управувањето со менталните ресурси. Експертите сметаат дека токму подобрата контрола на вниманието игра важна улога и во интелигенцијата и во секојдневното функционирање.

Вежбите можат да помогнат во зајакнување на мозокот

Иако многу когнитивни тренинзи денес се спроведуваат преку специјални компјутерски програми, експертите истакнуваат дека постојат и едноставни вежби што можат да се прават дома. Една од нив вклучува обичен шпил карти. Картите се мешаат и се вртат една по една, а однапред се одредуваат одредени „активирачки“ карти, на пример дами и десетки. Кога ќе се појави една од тие карти, лицето треба да се обиде да се сети која карта се наоѓала две позиции претходно.

Како што вежбата станува полесна, задачата може да се отежни со присетување на картата што се појавила три или четири потези претходно. Ваквите активности директно ја поттикнуваат работната меморија, концентрацијата и контролата на вниманието.

Новите истражувања отвораат бројни можности во областа на образованието, менталното здравје и зачувувањето на когнитивните способности во повозрасна доба. Иако експертите предупредуваат дека тренингот на мозокот не е „чудотворно решение“, тие сметаат дека редовната ментална стимулација може да има важна улога во зачувувањето на менталната агилност и забавувањето на когнитивниот пад.

Исто како што физичката активност е важна за здравјето на телото, менталната активност е клучна за здравјето на мозокот. Затоа научниците сè повеќе ја нагласуваат важноста на секојдневното учење, решавањето ментални задачи и одржувањето активен ум во текот на целиот живот.