„Избегнувајте екрани пред спиење“ е еден од најчестите совети за подобар сон. Но, што ако вистинскиот проблем не е времето поминато пред екран, туку начинот на кој ги користиме социјалните мрежи навечер?

Недостатокот на сон е еден од најраспространетите, но и најпотценетите јавно-здравствени проблеми, особено кај адолесцентите и младите возрасни лица, пишува „Индепендент“.

Иако на тинејџерите им се потребни меѓу осум и десет часа сон, повеќето не успеваат да го достигнат тој минимум. Истовремено, речиси две третини од младите возрасни редовно спијат помалку од препорачаните седум до девет часа.

Лошиот сон не значи само замор. Тој е поврзан со нарушено ментално здравје, потешкотии во регулирањето на емоциите, ослабена меморија, послаби академски резултати, па дури и со зголемен ризик од хронични заболувања и предвремена смртност.

Во исто време, користењето на социјалните мрежи е речиси универзално меѓу младите. Дури 84 проценти користат најмалку една платформа секој ден. Иако истражувањата долго време го посочуваа времето пред екран како главен виновник за нарушениот сон, сè повеќе докази покажуваат дека поважно е колку често ги проверуваме социјалните мрежи и колку емоционално сме поврзани со нив.

Како социјален психолог и истражувач на сонот, ги проучувам начините на кои социјалните однесувања, вклучително и навиките на социјалните мрежи, влијаат врз спиењето и благосостојбата. Сонот не е само индивидуална навика – тој е обликуван од нашата социјална средина и односите со луѓето околу нас.

А еден од најчестите, но потценети фактори што го обликува современиот сон е токму начинот на кој комуницираме со социјалните мрежи пред легнување.

Емоционалната поврзаност со социјалните мрежи

Покрај мерењето на времето поминато на социјалните мрежи, истражувачите почнаа да испитуваат и колку луѓето се емоционално врзани за нив.

Некои студии покажуваат дека начинот на кој емоционално се вклучуваме во содржините може да има поголемо влијание врз квалитетот на сонот отколку самото времетраење на користењето.

Во истражување спроведено во 2024 година на 830 млади возрасни лица, моите колеги и јас анализиравме како различните видови ангажман на социјалните мрежи влијаат врз проблемите со спиењето. Откривме дека честото проверување на мрежите и силната емоционална поврзаност се посилни предвидувачи на лош сон отколку вкупното време поминато онлајн.

Дополнително, се покажа дека менталната вознемиреност пред спиење и споредувањето со другите играат клучна улога во врската меѓу користењето на социјалните мрежи и нарушувањето на сонот. Тоа укажува дека влијанието на социјалните мрежи оди многу подалеку од самото изложување на екранот.

Овие резултати сугерираат дека само намалувањето на времето пред екран можеби не е доволно. Многу поефикасно може да биде намалувањето на бројот на проверки на социјалните мрежи и слабеењето на емоционалната зависност од нив.

Како социјалните мрежи го нарушуваат сонот?

Ако некогаш сте имале проблем да заспиете по долго скролање, не е само екранот виновен за тоа. Иако сината светлина може да го одложи создавањето мелатонин, истражувањата покажуваат дека уште поголема улога има начинот на кој комуницираме со содржините.

Ментална возбуда пред спиење

Таканареченото „листање до недоглед“ и емоционално набиените содржини го држат мозокот во состојба на зголемена будност, што го отежнува опуштањето и заспивањето.

Без разлика дали станува збор за политички расправи, вознемирувачки вести или возбудливи лични објави, ваквите содржини предизвикуваат зголемена ментална и физичка активност која го одложува сонот.

Споредување со другите

Гледањето идеализирани фотографии и објави непосредно пред спиење може да доведе до споредување со другите и зголемен стрес.

Луѓето најчесто се споредуваат со внимателно избрани и разубавени верзии од туѓите животи – егзотични патувања, фитнес резултати или професионални успеси – што може да создаде чувство на недоволност и анксиозност.

Навика за постојано проверување

Користењето на социјалните мрежи откако ќе ги изгасиме светлата е силен показател за слаб квалитет на сон.

Проверувањето известувања и бескрајното скролање лесно стануваат автоматска навика. Истражувањата покажуваат дека ваквото ноќно користење е поврзано со пократок сон, подоцно легнување и послаб квалитет на одмор.

Ова е пример за одложување на спиењето – ситуација кога луѓето свесно го жртвуваат сонот, иако знаат дека тоа не е добро за нивното здравје.

Страв од пропуштање

Потребата постојано да бидеме во тек со новостите ги тера многумина да останат будни многу подолго отколку што планирале.

Истражувањата покажуваат дека повисокото ниво на ваквиот страв е поврзано со почесто користење на социјалните мрежи навечер и полош квалитет на сон. Очекувањето нова порака, објава или известување создава чувство на социјален притисок да останеме онлајн.

Сите овие фактори заедно ги претвораат социјалните мрежи од обична забава во активна пречка за квалитетен одмор. Со други зборови, доцното ноќно скролање не е толку безопасно како што изгледа – тивко го менува вашиот сон и благосостојба.

Како да ги користите социјалните мрежи без да си го нарушите сонот?

Не мора целосно да се откажете од социјалните мрежи, но промената на навиките навечер може значително да помогне.

Истражувањата покажуваат дека мали промени во вечерната рутина можат да направат голема разлика:

• Дајте му време на мозокот да се смири – избегнувајте емоционално интензивни содржини 30 до 60 минути пред спиење.
• Создадете дистанца меѓу социјалните мрежи и спалната соба – вклучете режим „Не вознемирувај“ или оставете го телефонот надвор од собата.
• Намалете го бесцелното скролање – кога ќе забележите дека постојано освежувате содржини, застанете на момент и прашајте се: „Дали навистина сакам да бидам на оваа апликација во моментов?“

Дури и краток момент на свесност може да помогне да се прекине автоматската навика и да се создадат поздрави навики за спиење.