Денес, криптопазарот повеќе не е егзотичен феномен, резервиран за технолошки ентузијасти и интернет-авантуристи. Напротив, сè повеќе сме поканувани да инвестираме во криптовалути – преку реклами, инвестициски платформи, па дури и преку производите на традиционалните банки и берзи. Она што пред само десет години изгледаше како маргинална, речиси анархистичка идеја, денес сè појасно се вклопува во глобалниот финансиски систем. Криптовалутите преминаа од авангарда и експеримент, преку шпекулативна треска, во релативно стабилен пазар, кој е поврзан со други валути, берзи и финансиски инструменти.

Кога малку ќе се оддалечиме, сè ни е јасно. Криптовалутите, иако имаат „крипто“ во името, не се тајна. Тие се логично продолжение на долгата еволуција на парите и тргувањето. Од златото како физичка основа на вредност, преку хартиени пари, чекови и хартии од вредност, па сè до целосно дематеријализирани финансиски инструменти, берзите со векови се движат кон поголема апстракција, побрза размена и пониски трошоци за доверба.

За прв пат во тој синџир, криптото радикално ја помести довербата од институциите кон технологијата, т.е. кон протоколот и алгоритмот. Тука, меѓутоа, имаме проблем: обичниот човек повеќе верува на извод од банка на кој пишува евро.

Најважната промена не е само финансиска, туку и социјална. Се движиме од свет каде што им веруваме на банката и институцијата, во свет каде што им веруваме на технологијата и правилата вградени во системот. Криптовалутите беа еден вид експеримент што ги покажа и добрите и лошите страни на таков пристап – од брзина и слобода, до измама и нестабилност кога нема јасни правила. Затоа не е реално да се очекува банките и берзите да исчезнат. Поверојатно е да станат помалку забележливи, побрзи и технолошки понапредни. За обичниот човек, ова значи поедноставен пристап до пари и инвестиции, но и поголема одговорност за разбирање на ризиците.

Криптото, во оваа смисла, не е крај на финансискиот систем, туку знак дека тој се менува побрзо од кога било – и секогаш не на начин што ни изгледа сосема безбеден или познат.

За обичен човек би можело да изгледа вака: наместо да оди во банка, да потпишува документи и да чека два или три работни дена за да купи акција или да префрли пари, тој го прави тоа преку апликација, во кое било време од денот или ноќта, а трансакцијата се завршува за неколку минути. Берзите не исчезнуваат, но тие стануваат дигитална инфраструктура која осигурува дека сè е легално, безбедно и проверливо, а не место каде што се одвива физичко тргување.

Во исто време, традиционалните берзи и блокчејн технологијата сè повеќе се здружуваат. Наместо сложени системи и неколку различни институции кои водат евиденција за тоа кој што поседува, сè се евидентира во една заедничка дигитална книга. Ова ја намалува можноста за грешки и злоупотреби и ја зголемува транспарентноста. Инвеститорите точно знаат што купуваат и што поседуваат, додека големите системи губат дел од „маглата“ во која функционираа досега. Криптовалутите веќе покажаа дека работното време на берзата, државните граници и големите почетни влогови не се неопходни. Особено важна промена се однесува на начинот на тргување.

Денес, голем дел од тргувањето на берзата веќе се врши преку алгоритми. Во иднина, со помош на вештачка интелигенција, овие системи самостојно ќе анализираат вести, економски податоци и настани во светот и ќе донесуваат одлуки врз основа на тоа. Човекот повеќе нема да мора да го „погодува“ моментот на купување или продажба, туку повеќе ќе го следи системот и ќе одредува колкав ризик сака да прифати. Криптовалутите веќе покажаа дека работното време на берзата, државните граници и големите почетни влогови не се неопходни. Пазарот е отворен 24 часа на ден, достапен за луѓе од целиот свет, со релативно мали износи за внесување. Иднината веројатно ќе биде еден вид компромис: системите ќе бидат технолошки напредни и достапни, но и појасно регулирани, со цел да се намалат ризиците, пишува Каматица.