По катастрофалниот пожар во барот „Ла Констеласион“ во Кран-Монтана, многу швајцарски граѓани се прашуваат дали нивниот политички систем е погоден за својата цел. Швајцарија, честопати фалена за својата ефикасност, има многу децентрализиран систем на управување, во кој селата и градовите ги водат локални функционери избрани од заедницата. Тоа е систем што Швајцарците го негуваат, бидејќи веруваат дека обезбедува одговорност. Но, постојат вродени слабости: хипотетички, службеното лице кое одобрува лиценца за бар или поминува проверка за противпожарна безбедност е пријател, сосед или можеби дури и братучед на сопственикот на барот, пишува Би-би-си.

Кога веста за пожарот се појави на новогодишната ноќ, прво беше шок. Луѓето мислеа дека вакви разорни пожари не треба да се случуваат во Швајцарија.

Потоа следуваше тага – 40 млади луѓе ги загубија животите, 116 беа повредени, многу од нив многу сериозно. Следеа прашања – што предизвика таква катастрофа?

И конечно, оваа недела – бес кога градоначалникот на Кран-Монтана, Николас Феро, откри дека во барот „Ла Констеласион“ не влегол инспектор од 2019 година.

„Горко жалиме за тоа“: Пет години инспектор не стапнал во „Ла Констеласион“ што се запали во Швајцарија

Кран-Монтана е во швајцарскиот кантон Вале, каде што инспекциите за противпожарна безбедност се одговорност на градоначалникот Феро и неговите колеги, и тие треба да се случуваат на секои 12 месеци.

Не само што проверките не се извршени, рече градоначалникот, туку тој дознал за ова дури по пожарот. И, откри тој, од 128 барови и ресторани во Кран-Монтана, само 40 биле предмет на инспекција во 2025 година.

На прашањето зошто, Феро немаше одговор, иако сугерираше дека Кран-Монтана има премалку инспектори за бројот на имоти што треба да се проверат.

Ова го повтори и Роми Бинер, градоначалникот на соседното луксузно одморалиште Цермат, кој им изјави на локалните медиуми дека многу заедници во кантонот Вале немаат потребни ресурси за да проверат толку многу објекти. Ова не е став што им се допаѓа на многу Швајцарци, кои знаат дека Кран-Монтана и Цермат се две од најбогатите зимски одморалишта во земјата.

Па, кога Феро се соочи со печатот, имаше остри прашања од швајцарските новинари: Колку добро градоначалникот ги познавал сопствениците на барот? Дали некогаш бил во барот? И, дали постоела можност за корупција?

„Апсолутно не“, беше неговиот огорчен одговор на последното прашање.

Мајката на двајца браќа кои го преживеале пожарот, исто така, имаше прашања. „Итно ни требаат целосни, транспарентни одговори“, напиша таа на социјалните медиуми.

Кога избегаа од запалениот бар, секој од нејзините синови на почетокот помисли дека другиот е мртов.

„Тие избегаа, но се длабоко трауматизирани. Ќе ги носат емоционалните лузни засекогаш.“

Овие прашања, од новинари и семејства, ги откриваат проблемите на децентрализираниот политички систем на Швајцарија.

Избраните службеници во градови како Кранс-Монтана имаат многу одговорности, како и противпожарна безбедност – водење училишта и социјални услуги, па дури и собирање даноци.

Повеќето од овие службеници работат со скратено работно време и, откако ќе бидат избрани, продолжуваат со своите дневни работни места.
Денес некои општини може да бидат преоптоварени обидувајќи се да обезбедат и надгледуваат сите услуги што ги очекува населението од 21 век, но швајцарските гласачи очекуваат подобро од она што го слушнаа од градоначалникот Феро.

Насловите по неговата прес-конференција беа диви. Многумина бараа градоначалникот Феро и неговите колеги да поднесат оставка. Феро го отфрли ова, велејќи: „Нè избра народот. Не се напушта бродот среде бура“.

„Неуспех од сите аспекти“, напиша весникот Тагесанцајгер. „Сега репутацијата на Швајцарија е на коцка“.

„Апсолутна катастрофа“, напиша таблоидот Блик, „тотален неуспех на проверките за противпожарна безбедност“.

Штетата на репутацијата е нешто од кое Швајцарците и го мразат и се плашат. Швајцарија е богата земја, делумно поради нејзината репутација за безбедност, стабилност, сигурност и, меѓу сопствените граѓани, одговорност.

Ако оние на власт ја оштетат таа репутација и го доведат во опасност успехот на земјата, Швајцарците не простуваат.

Шокантно беше пред две децении кога Swissair, многу саканата национална авиокомпанија, банкротираше.

Некогаш наречена со љубов „летечката банка“, менаџментот на Swissair направи серија ризични финансиски инвестиции што ја оставија авиокомпанијата опасно преоптоварена.

Во 2008 година, банкарскиот гигант UBS, во кој многу Швајцарци, особено пензионери, имаа акции, мораше да биде спасен од швајцарските даночни обврзници за да се спречи не само сопствениот пад, туку и катастрофалните последици за глобалната економија.

Кога беше откриена неодговорната прекумерна изложеност на банката на хипотеки со висок ризик, имаше бес. На годишното општо собрание на банката таа година, вообичаено мирните постари акционери свиркаа и извикуваа.
Еден дури и скокна на сцената, барајќи од менаџментот да се откаже од своите дарежливи бонуси, иронично мавтајќи со низа швајцарски колачиња „во случај да огладните“.

И Кран-Монтана го разбуди истото чувство на гнев за предадена доверба. Но, ова е многу полошо од Свисер или УБС. Четириесет луѓе, многу од нив тинејџери, се мртви. Десетици други претрпеа повреди што го променија животот.
Швајцарските власти знаат дека мора да има одговори, брзо.

На комеморацијата во петокот, претседателот на Вале, Матијас Рејнард, беше близу до солзи додека вети „строга и независна“ истрага, предупредувајќи дека „релевантните политички власти“ ќе бидат повикани на одговорност.

Швајцарскиот претседател рече дека очекува правда „без одложување и без помилување“.

Сопственикот на барот сега е во притвор, предмет на кривична истрага, но сигурно ќе се испита и улогата на локалната самоуправа. Веќе има повици инспекцијата за противпожарна безбедност во кантонот Вале да им се одземе на локалните градски совети и да им се даде на кантоналните власти.

Исто така, се случува и подлабоко, национално преиспитување на сопствената душа. Швајцарците сакаат да знаат зошто нивниот сакан децентрализиран систем, за кој многумина, можеби наивно, верувале дека е речиси совршен, тргнал толку катастрофално наопаку.