Франција се разбуди со нова политичка неизвесност откако Марин Ле Пен, само неколку часа по пресудата со која беше осудена за злоупотреба на јавни средства, влезе во претседателска кампања.

Одлуката на Апелациониот суд во Париз, кој ја потврди нејзината вина, не ја запре лидерката на француската десница. Напротив, таа истиот ден испрати порака дека ќе се бори за Елисејската палата и ја отвори кампањата на социјалните мрежи.

На постерот што го објави на интернет, со француската тробојка и насмеана Ле Пен со раширени раце, стоеше пораката: „За Франција“.

Сликата, според описот на Би-би-си, дојде во момент кога многумина во Франција сè уште не можеа да поверуваат колкава политичка бура предизвика нејзиниот потег.

Еден француски новинар тоа го опиша со иронија: „Како Кејт Винслет на палубата на Титаник“. Потоа додаде: „Во Франција сега е како на Титаник – тонеме, барем политички“.

Но, Ле Пен ја гради кампањата на спротивна слика. Таа зборува за „ренесанса“, за повторно раѓање и за земја што, според нејзиниот политички наратив, треба повторно да се врати кај „народот“.

Овој збор не е случајно избран. „Ренесанса“ е и името на партијата на Емануел Макрон, претседателот што, кога првпат ја освои функцијата пред речиси десет години, ветуваше дека ниеден жител на Франција повеќе нема да почувствува потреба да гласа за политички екстреми.

Кампања од судница

Ле Пен со години тврди дека е жена од народот и политичарка што умее да слуша. Во Франција, но и во други европски земји, дел од избирачите се разочарани од традиционалните партии и од политичарите што ги претставуваат. Во таков амбиент, според анализата на Би-би-си, таа добро се движи во водите на поделбите.

Нејзината реторика често ги спротивставува „народот“ и „градската елита“. Таа зборува за „родољуби“ кои се борат за земја во која Французите ќе бидат на прво место и тврди дека токму таа ги претставува. Истовремено, се позиционира против оние што ги нарекува „глобалисти“, а меѓу нив го вбројува и Макрон, нејзиниот долгогодишен политички противник.

Макрон, пак, јасно порачува дека Националното обединување, партијата што ја води Ле Пен, го смета за дел од екстремните политички опции. Иронијата, како што се наведува во анализата, е во тоа што во вториот круг од претседателските избори следната година би можеле да се најдат токму Ле Пен и Жан-Лик Меланшон, лидерот на крајната левица во Франција.

Ле Пен досега двапати губеше од Макрон на претседателски избори. Но, францускиот закон не му дозволува на Макрон да се кандидира за трет мандат. Токму затоа оваа претседателска трка има поинаква тежина. Никогаш претходно не изгледало дека Ле Пен има толкава поддршка, а нејзината политичка приказна за „повторно раѓање“ добива дополнителна симболика затоа што таа повеќепати била политички отпишувана, па се враќала уште посилна.

Раширените раце на промотивниот материјал веројатно треба да ја носат симболиката на феникс – птицата што повторно се издига од пепелта. Во оваа фаза, Ле Пен се обидува правниот удар да го претвори во политичка сцена, а пресудата – во аргумент дека повторно се соочува со системот што, според нејзината реторика, сака да ја тргне од трката.

Правна победа што носи политички ризик

Повеќето луѓе во Франција, според Би-би-си, очекувале Апелациониот суд да ја осуди Ле Пен за проневера на пари, но и да ја потврди претходната пресуда со која ѝ се забранува кандидатура за јавни функции најмалку пет години. Многумина верувале дека тоа ќе биде крај на нејзината политичка кариера.

Судот, сепак, го намали периодот на забрана, во случај што предизвика големи политички дебати, а одлуката дали ќе се кандидира ѝ била оставена на самата француска политичарка. Сега ѝ е дозволено да влезе во претседателската трка, иако мора една година да носи електронска алка на ногата.

Ле Пен потоа се појави на француска телевизија и порача дека ќе се кандидира за претседателка. Тоа го направи со тон што се вклопува во нејзиниот долгогодишен наратив за борба против францускиот политички естаблишмент. Таа најави дека ќе поднесе жалба на пресудата и на изречената казна, нагласувајќи дека нема да носи електронски уред на ногата додека судот не донесе конечна одлука. Тврдеше и дека на крајот францускиот народ ќе одлучи кој бил во право, а кој не.

Нејзините критичари во Франција ваквиот настап го опишуваат како „трамповски“. Во секој случај, потегот е ризичен. Ле Пен и нејзиниот правен тим веројатно сметаат на бавноста на францускиот Касационен суд. Ако пресудата биде донесена дури следната пролет, можно е Ле Пен дотогаш веќе да биде претседателка, што би ѝ обезбедило имунитет во текот на целиот петгодишен мандат.

Но, судот може и да го забрза процесот поради големото политичко значење на случајот. Во тој случај, Ле Пен би можела сепак да биде принудена да носи електронска алка, што би ѝ го ограничило движењето во клучните завршни недели од претседателската кампања и постојано би ги потсетувало избирачите дека е прогласена за виновна.

Иако е малку веројатно дека тоа би ги поколебало нејзините најверни поддржувачи, традиционално конзервативните гласачи што таа се обидува да ги придобие би можеле да бидат одбиени од фактот дека е осудена за проневера.

Франсоа Рифен, лидер на левичарската партија „Дебу!“, ја формулираше критиката на еден поинаков начин.

– Двапати е прогласена за виновна за проневера на 4,1 милион евра јавни пари, земени од француските даночни обврзници. Значи, таа е осудена престапничка, тоа е единствениот заклучок што произлегува од пресудата и затоа, сосема логично, не би требало да учествува на претседателските избори – изјави тој.

Француски избори со европска тежина

Прашањето кој ќе се кандидира, а уште повеќе кој ќе победи на претседателските избори во Франција, не е важно само за Французите. Франција е втора најголема економија во Европската Унија, нуклеарна сила и држава со, според европски мерила, многу силна армија.

Станува збор и за политички исклучително влијателна земја во момент кога Европа чувствува сè поголем притисок од Русија и од Кина, а истовремено се оддалечува од некогашниот најблизок сојузник – Соединетите Американски Држави.

Ле Пен и Жордан Бардела, триесетгодишниот политички штитеник кој е нејзин прв избор за премиер доколку стане претседателка на Франција, се познати како евроскептици. Тие не се особено наклонети ниту кон НАТО, ниту кон воената помош за Украина, ниту кон значително зголемување на издвојувањата за одбрана, какво што вети Макрон.

Тоа предизвикува загриженост кај европските сојузници. Насоката во која ќе се развива француската политика има последици што далеку ги надминуваат границите на Франција. Истражувањата на јавното мислење, според Би-би-си, покажуваат дека, и покрај сите предизвици, Ле Пен и понатаму има реални изгледи да стане претседателка.

Сепак, нејзината победа не е однапред загарантирана. Нејзината кампања почна со силен симболички потег, но и со тежок правен товар. Во тоа лежи суштината на француската политичка драма: Марин Ле Пен повторно се обидува да се претстави како политички феникс, но овој пат нејзиниот подем ќе се мери не само со гласови, туку и со судски рокови, жалби и пресуда што не исчезнува од кампањата.

Судот ѝ го отвори патот на Марин Ле Пен да се кандидира за претседател, но мора да носи електронска алка