Енергетската зависност на земјите од Западен Балкан од руските горива и природниот гас, како и широко распространетата корупција, се посочуваат како клучни пречки за нивниот напредок кон Европската Унија, се наведува во Законот за овластување за национална одбрана на САД, пренесе „Јуалајв“.

Законот за овластување за национална одбрана (НДАА) за фискалната 2026 година претставува серија федерални закони што Конгресот ги усвојува секоја година, со кои се утврдуваат буџетот, трошоците и политиките на Министерството за одбрана на САД, како и поврзаните програми за национална безбедност во рамки на Министерството за енергетика и други агенции.

Годинешниот закон за одбранбена политика, кој овластува приближно 901 милијарда долари воени трошоци, беше усвоен во двата дома со силна двопартиска поддршка и беше потпишан од претседателот Доналд Трамп на 18 декември.

Овогодишниот НДАА ја потврдува посветеноста на САД кон европската безбедност преку засилена соработка во ракетната одбрана, иницијативи за Балтикот и програми усогласени со НАТО, а истовремено обезбедува умерена помош од 800 милиони долари за Украина во период од две години – сигнал за континуирана, но намалена поддршка во контекст на стремежот на администрацијата кон побрзо мировно решение. Додека голем дел од западните медиуми се фокусираа на одредбите поврзани со европските одбранбени обврски, вклучувањето на делот за Западен Балкан во голема мера помина незабележано, иако има значајни импликации за американската политика кон регионот, особено кон Србија.

Што планира Трамп за Западен Балкан ако воопшто планира нешто?

Законот за демократија и просперитет на Западен Балкан се издвојува по својата експлицитна и детална проценка на демократските предизвици во регионот. Од шесте опфатени земји – Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Македонија и Србија – единствено Србија добива посебно внимание во однос на изборните практики и пошироките прашања на управување.

Америка е на страна на студентите во Србија?

Повлекувајќи се директно од извештај на Канцеларијата за демократски институции и човекови права на ОБСЕ (ОДИХР), законодавството изразува „длабока загриженост“ за состојбата на демократијата во Србија по парламентарните и локалните избори одржани на 17 декември 2023 година и нивните последици.

Мисијата на ОДИХР посочи на неправични услови што го нарушиле интегритетот на изборниот процес. Набљудувачите документирале бројни процедурни недостатоци, како неконзистентна примена на заштитните мерки при гласањето и пребројувањето, честа пренатрупаност на избирачките места, прекршувања на тајноста на гласањето и широко распространети случаи на групно гласање.

Во одредени случаи, извештајот препорача повторување на гласањето на конкретни избирачки места поради овие нерегуларности. Овие наоди укажуваат на изборна средина наклонета кон владејачката партија, што отвора прашања за рамноправноста неопходна за вистинска демократска конкуренција.

Кој порачува ботски напади врз медиумите на Балканот? Од ПР-агенции и партиски „онлајн штабови“ до скриени играчи зад кампањите

Дополнително, американскиот закон наведува дека српските власти „повеќепати ги обвиниле, главно мирните, демонстранти, опозициските партии и организациите на граѓанското општество дека се обидуваат да ја дестабилизираат власта“. Оваа реторика се опишува како „загрижувачко обвинување“ што претставува закана за безбедноста и слободата на клучните општествени актери, кои имаат витална улога во контролата на власта.

Според законодавството, ваквите обвинувања придонесуваат за атмосфера на заплашување што ја поткопува јавната доверба и го задушува несогласувањето.

Корупцијата на политичките лидери е пречка за напредокот

Корупцијата се појавува како уште една централна тема и е идентификувана како распространет проблем што го гуши напредокот низ целиот Западен Балкан.

Законот експлицитно ја посочува корупцијата „вклучително и меѓу клучни политички лидери“ како една од најголемите пречки за економскиот и политичкиот напредок. Таа се поврзува со дезинформациски кампањи што ја подриваат довербата во демократските институции и изборниот процес. Овие предизвици, се наведува, напредуваат во средини обележани со автократски тенденции или длабоки партиски поделби – опис што тесно се совпаѓа со набљудувањата за политичкиот пејзаж во Србија под долготрајното владеење на Српската напредна партија на Александар Вучиќ.

„На сите ќе им биде подобро, дури и на Хрватите…“: Вучиќ откри што ќе ѝ предложи утре на Урсула фон дер Лајен

Трамп може да воведе санкции против корумпирани влади на Западен Балкан

За справување со овие закани, законодавството воведува цврсти механизми.

Најзначајно, се наложува претседателот Доналд Трамп да воведе санкции најдоцна 90 дена по стапувањето на сила на Законот против секое странско лице вмешано или кое се обидело да се вмеша во корупција поврзана со Западен Балкан.

Ова ги опфаќа и дејствијата извршени од или во име на регионалните влади, како и од сегашни или поранешни функционери.

Санкциите се прошируваат и на луѓе што ги поткопуваат демократските процеси и институции или извршуваат сериозни прекршувања на човековите права, со можни мерки како замрзнување на имот и забрани за визи. Со тоа се кодифицира и зајакнува постојната извршна надлежност, претворајќи ја во законска обврска, а не дискрециона можност.

Како дополнување на казнените мерки, државниот секретар е задолжен да покрене Антикорупциска иницијатива. Преку проширена техничка помош, размена на добри практики и програми за обука, оваа иницијатива има за цел да ги зајакне цивилните органи за спроведување на законот, судските системи и административните тела. Посебен акцент се става на јакнење на националните антикорупциски стратегии за справување со политичката корупција во клучни области како судството, изборните тела и јавните набавки.

Во однос на странските влијанија, законодавството предупредува на опасностите од зависноста од руските фосилни горива и природниот гас, кои ги врзуваат регионалните економии и политики за Москва и ги попречуваат европските амбиции. Намалувањето на оваа зависност се прогласува за национален интерес на САД. Слично, растечката улога на Кина се означува како потенцијално штетна за стратешката конкуренција, демократијата и економската интеграција со Европа.

Нормализација на односите меѓу Србија и Косово

Посебен дел е посветен на односите меѓу Србија и Косово, при што Договорот од Охрид од февруари 2023 година, постигнат со посредство на ЕУ, се оценува како позитивен чекор кон нормализација. Двете страни се повикуваат на итен напредок во спроведувањето на анексот за имплементација.

По доволен напредок, САД треба да разгледаат унапредување на билатералните односи, вклучително и стратешки дијалози и подлабоки економски инвестиции. Клучно, законот ја потврдува американската политика против промовирање територијални размени, поделби или прекројување на границите по етничка основа како решение за споровите, наместо тоа ставајќи приоритет на поддршката за плуралистички демократии со цел да се спречат историските етнички конфликти.

Овој развој сигнализира двопартиски консензус во Конгресот за потребата од поцврст американски ангажман на Западен Балкан во услови на глобална неизвесност. Со вградување на овие мерки во задолжителното законодавство за одбрана, Конгресот обезбеди тие да имаат правна тежина, со потенцијал значајно да ја преобликуваат американската дипломатија кон Србија и нејзините соседи во наредните години.

Вучиќ се закани со кривична пријава откако зетот на Трамп се повлече: Лично ќе се погрижам да одговараат сите што ѝ наштетија на Србија