Една од најголемите здравствени кризи ја тресе општината Вареш во Босна и Херцеговина, откако било утврдено масовно труење на населението со олово, објави „Радио Сарајево“.

Новите резултати од тестирањата за присуство на олово во крвта, објавени оваа недела за повеќе од 100 жители на Вареш, потврдуваат дека труењето со овој тежок метал е од многу поголеми размери отколку што првично се претпоставуваше.

Овој пат присуството на олово во крвта е утврдено не само кај жителите во непосредна близина на депонијата на рудникот на компанијата „ДПМ Метали“, во населбите Пржиќи и Даштaнско, туку и кај граѓани кои живеат во самото централно подрачје на Вареш.

Најновите тестирања покажуваат дека кај неколку луѓе се евидентирани исклучително високи концентрации над референтните вредности, кои бараат посебна медицинска грижа.

— Присуството на олово во крвта претставува исклучително сложен здравствен проблем бидејќи во човечкиот организам не постои физиолошка потреба од олово. Современата медицина го застапува ставот дека не постои ‘безбедна’ доза на олово во организмот — истакнуваат експертите од Институтот за здравје и безбедност на храна – Зеница.

Олово е најдено и кај пет деца помали од шест години

Експертите потсетуваат дека претходните испитувања, спроведени во декември минатата година, покажале дека кај сите 44 тестирани луѓе од различни возрасни групи било регистрирано присуство на олово во крвта, а кај 17 од нив над граничната вредност. Во меѓувреме, во приватна организација биле тестирани уште деветмина, а нивните резултати само ги потврдиле алармантните наоди. Особено загрижува фактот што олово било пронајдено и кај пет деца помлади од шест години.

Во интервју за локално радио, вршителот на должноста градоначалник на Општина Вареш, Малик Ризвановиќ, изјави дека здравјето на граѓаните ќе му биде приоритет доколку го освои мандатот на претстојните вонредни избори. Сепак, дополнителна загриженост предизвикува информацијата дека непосредно пред објавувањето на новите резултати за труењето со олово, компанијата „ДПМ Метали“ упатила барање до Владата на Зеничко-добојскиот кантон за зголемување на концесиската надомест.

Изворот сè уште не се знае

Во петокот од страна на „ДПМ Метали“ официјално е поднесена иницијатива до Министерството за стопанство на Зеничко-добојскиот кантон и во наредните месеци ќе дојде до зголемување на концесијата, изјави в. д. градоначалникот Ризвановиќ.

— Она што успеав да го договорам со компанијата е, по потпишувањето на новиот договор, концесискиот надомест да се исплаќа ретроактивно од 1 јануари 2026 година — додаде тој.

Фактот што самата рударска компанија бара од домашните власти зголемување на концесијата што мора да ја плаќа, делува навистина неверојатно и отвора сериозни прашања за тоа кој всушност носи одлуки и управува со минералните ресурси во Зеничко-добојскиот кантон.

— Доколку станува збор за обид компанијата со овој потег да купи социјален мир, јасно порачуваме дека здравјето на граѓаните нема цена и дека е крајно несоодветно да се разговара за концесиски надоместоци во момент кога животите на луѓето во Вареш се сериозно загрозени — истакнуваат жителите на Пржиќи и Даштaнско.

Дозволата мора да се укине според закон

Во вакви околности, вреди да се потсети и на одредбите од Законот за рударство на Босна и Херцеговина. Според законот, надлежното министерство е должно да ја укине дозволата за експлоатација на минерални суровини доколку со рударските работи се загрозуваат животот и здравјето на вработените и на другите граѓани, а другите законски мерки не се доволни за да се спречи таквото загрозување.

Властите на Зеничко-добојскиот кантон и на БиХ сè уште немаат јасен одговор за ситуацијата во Вареш. Иако одамна се исполнети сите услови, вонредна состојба сè уште не е прогласена.

Исто така, не е познато дали Обвинителството на Зеничко-добојскиот кантон воопшто покренало истрага за труењето. Напротив, и покрај силното противење на месните заедници и на организациите на граѓанското општество, надлежните кантонални власти продолжуваат да поддржуваат нови и потенцијално опасни рударски проекти во Вареш, вклучително и планираното ископување хром во сливот на реката Криваја.